NASZA PRZYJAZNA SZKOŁA.
Po serii artykułów z cyklu "Dokąd zmierzasz profilaktyko" z ubiegłego roku, gdzie przedstawiliśmy część swoich obaw na temat niektórych nieefektywnych czy wręcz szkodliwych działań i inicjatyw w oficjalnej profilaktyce, chcemy podzielić się naszymi pomysłami na temat innego sposobu myślenia i działania w profilaktyce, który promujemy i realizujemy od połowy lat 90. Skłania nas do tego fakt, że dotychczasowe metody prowadzenia profilaktyki poniosły fiasko o czym najlepiej świadczą prowadzone badania i statystyki. Wykorzystując nurty psychologiczne, które nastawione są na modelowanie u ludzi zdrowych postaw i zachowań oraz poprawianie relacji między nimi zajmujemy się wzrostem dojrzałości uczniów, nauczycieli i rodziców. Efektem tej pracy jest opracowany przez nas zintegrowany program profilaktyczno - rozwojowy "NPS - Nasza Przyjazna Szkoła". Bazuje on na założeniu, że człowiek posiada wystarczające zasoby, aby żyć zdrowo, twórczo i osiągać stawiane przez siebie cele - trzeba je tylko umieć i chcieć uruchomić. Uważamy, że lepiej jest zwracać uwagę na zdrowe i pozytywne aspekty psychiki, rozwijać je oraz dążyć do budowania zdrowej tożsamości ludzi niż koncentrować się, jak to ma miejsce w oficjalnej profilaktyce, na skłonnościach ludzi do uzależnień i patologii. Proponujemy zatem, aby w profilaktyce skierowanej do uczniów najpierw właściwie stawiać cele. Tak, jak nauczyciele poloniści nie poświęcają swych zajęć zagadnieniu "jak nie kląć " i nie wnikają w przyczyny, skalę i skutki takich zachowań, ale skupiają się na nauce pięknej polszczyzny, prawidłowej dykcji i wymowy oraz uczą poprawnej pisowni i interpunkcji, a przy okazji także zdrowych wartości i prawidłowych postaw. Tak jak nauczyciele wychowania fizycznego nie poświęcają swych lekcji zagadnieniom "jak nie faulować lub nie brać anabolików?", ale skupiają się głównie na ćwiczeniach podnoszących ogólną sprawność fizyczną uczniów i w ten sposób przyczyniają się do poprawy ich kondycji, sprawności i stanu zdrowia. Tak i my proponujemy, aby w profilaktyce nie tyle koncentrować się na zagadnieniu "jak nie pić, nie ćpać, nie być agresywnym itd.", czy też tylko na rozumieniu istoty zachowań patologicznych, ich przyczyn, skali i skutków, ile na tym jak żyć zdrowo, tworzyć prawidłowe relacje z ludźmi, lepiej się uczyć i motywować do osiągnięć, radzić sobie ze stresem i przykrymi emocjami, rozwiązywać konflikty, wzmacniać poczucie własnej wartości, prawidłowo stawiać i realizować ważne dla siebie cele, czyli koncentrować się na pozytywnych działaniach zmierzających do wzrostu dojrzałości. Całym sercem popieramy wszystkie próby odciągania młodych ludzi od patologii poprzez przyciąganie ich do zdrowych form aktywności typu: pozalekcyjne zajęcia sportowe, kółka zainteresowań, wycieczki itp. Nie odbieramy uczniom prawa do rzetelnej wiedzy o zgubnych skutkach używania w młodym wieku alkoholu, papierosów itp. Uważamy jednak, że sama profilaktyka informacyjno - ostrzegawcza, bez pogłębionej pracy nad dojrzałością, jest szkodliwa i przyczynia się do pogłębienia i wzrostu zjawisk patologicznych.
Prezentowany przez nas program "NPS - Nasza Przyjazna Szkoła" jest skierowany do nauczycieli - wychowawców, uczniów i ich rodziców. Z rozwiązań systemowych proponuje on przeszkolenie nauczycieli wychowawców w zakresach umiejętności wychowawczych, rozpoznawania zagrożeń oraz prowadzenia zajęć profilktyczno - rozwojowych. Istotą tych szkoleń jest nie tyle wdrażanie nauczycieli do realizacji narzuconych im z góry kilku czy kilkunasto godzinnych programów profilaktycznych jak to ma miejsce w oficjalnej profilaktyce, ile wyposażenie ich w umiejętności wychowawcze, tak aby umieli rozmawiać i pracować z uczniami i ich rodzicami, rozpoznawać pojawiające się w szkole zagrożenia, a w sytuacjach kryzysu potrafili korzystać z pomocy odpowiednich fachowców i instytucji. Program sprzyja pogłębieniu u wychowawców rozumienia ucznia, szczególnie zaś ucznia z problemami osobistymi. Uczy nowych form pracy z ludźmi oraz umożliwia samodzielne, twórcze, elastyczne, a przede wszystkim bezpieczne prowadzenie zajęć profilaktyczno - rozwojowych w ramach lekcji wychowawczych dostosowanych do pojawiających się problemów w klasie. Zachęca do aktywnej współpracy z rodzicami w trakcie okresowych spotkań. NPS umożliwia również wypracowanie ramowych scenariuszy zajęć dla poszczególnych poziomów szkół. I tak np. w gimnazjach w klasach I przygotowuje do prowadzenia zajęć sprzyjających poznaniu się, integracyjnych oraz przystosowujących uczniów do nowej szkoły, w klasach II - zajęć z prawidłowej komunikacji, asertywności, radzenia sobie z konfliktem, a w klasach III - zajęć ułatwiających radzenie sobie ze stresem oraz zdawanie egzaminów itd. Wdrożenie tych zajęć przez wychowawców w swoich klasach na lekcjach wychowawczych zapewnia uczniom stały dostęp do profilaktyki rozwojowo - wychowawczej. Dzisiaj dostęp ten zależy od łaski czy niełaski różnych komisji i instytucji, od środków którymi one dysponują, od operatywności pedagoga szkolnego lub dobrej woli wychowawcy itd. Brak koordynacji w profilaktyce na różnych poziomach szkolnictwa powoduje, że są uczniowie, którzy nie mają żadnych zajęć profilaktycznych, a inni z kolei przechodzą te same programy nieraz po kilka razy. Prowadzenie profilaktyki w ramach lekcji wychowawczych nie zaburza ponadto normalnego toku pracy szkoły (oficjalne programy profilaktyczne sprowadzane z zewnątrz są często realizowane kosztem innych lekcji). Program NPS wychodzi również naprzeciw zadaniom szkół w zakresie prowadzenia na ich terenach działań profilaktyczno - wychowawczych.
Idea powstania programu NPS zrodziła się na bazie doświadczeń i trwającej od 1995 współpracy psychologów Urszuli i Leszka Zwoleńskich i pedagoga Anny Motyki pracowników Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Żywcu z Teresą Chodacką pedagogiem S P nr 2 w Żywcu i Gimnazjum NR 2 w Żywcu. Elementy tego programu zostały przeprowadzone wśród różnych grup uczniów, nauczycieli i rodziców w ubiegłym i bieżącym roku szkolnym. Z zebranych ewaluacji wynika, że program cieszył się dużym zainteresowaniem, a jego uczestnicy deklarowali chęć udziału w dalszych zajęciach. Projekt tak rozumianej profilaktyki i ocena jego realizacji zostały przedstawione przez panią Teresę Chodacką podczas miejskiej debaty w Żywcu na temat "Dzieciństwo bez przemocy" w dniu 31. 05. 2001. Obecnie oferta programu "NPS - Nasza Przyjazna Szkoła" jest złożona w MKRPA w Żywcu jako lokalna inicjatywa w zakresie prowadzenia systemowej i kompleksowej profilaktyki wychowawczo - rozwojowej w naszym mieście. Mamy nadzieję, że kolejne edycje NPS przyczynią się do sukcesów szkół w zakresie profilaktyki - wychowawczej, a doświadczenia zdobyte w trakcie ich realizacji pozwolą prowadzącym na dalsze doskonalenie programu.
Teresa Chodacka, Anna Motyka, Urszula i Leszek Zwoleńscy
