Nad Sołą i Koszarawą - nr 9 (88) - rok  V - 1  maj  2002

  |poprzedni artykuł |  |spis treści|   |archiwum|   |strona główna|   


 

Powstała nowa wieś Przybędza.

Z dniem 1 stycznia 2002 roku Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (Dz.U. 153 poz.1772) w powiecie żywieckim powstała nowa wieś - Przybędza. Przybędza podobnie jak Twardorzeczka była od dawien dawna przysiółkiem Radziechów, od 1979 r. sołectwem, a teraz samodzielną wsią. Obecnym sołtysem wsi, któremu przypadnie w udziale świętowanie tego doniosłego wydarzenia jest Jan Konior. 
Przybędza jako przysiółek Radziechów położony jest w odległości około 2 km na południe od macierzystej wsi. Liczył w 2000 roku 925 mieszkańców. Osada rozlokowała się po obu stronach potoku o tej samej nazwie. Potok Przybędza ma swoje źródło na Hali Jaworzyna. Pod Sotem do Przybędzy wpada źródło, o którym A. Komoniecki pisze, że po wodę z niego przychodzili z daleka dla pozdrowienia żołądka. O Przybędzy, jako osadzie A. Komoniecki nie wspomina, co oznacza, że tereny te w początkach XVIII wieku nie były jeszcze zabudowane. 
Na południu Przybędza graniczy z Węgierską Górką, od wschodu z GHZ Wieprz. Parafia Radziechowy. Od 17 kwietnia 1979 r. - sołectwo. W centrum wsi kaplica p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej - murowana, poświęcona 26 sierpnia 1983 r.. Idąc od szosy Żywiec - Zwardoń, wzdłuż drogi i potoku rozlokowały się siedliska Pod Czerwieńcem, Jurów, Gołuchów, Dzierżawów, Dudysów, Cielasów, Doboszów, Caputów - to stara Przybędza. Nieco później powstały Sroki, Łazy, Gołowska, Rozmusie i Firlejka i Suchedla 
Przybędzę łączy z Radziechowami malowniczo położona droga Wajdowa, niedawno Obrońców Węgierskiej Górki.
Wieść niesie, że starzy gazdowie z Radziechów mający swoje role na południu wsi aż po rzekę Sołę dawali w wianie nowożeńcom kawałek ziemi nad potokiem licząc na to, że nie będą tu sami, że może jeszcze ktoś tu przybędzie. I być może, że od tego powstała nazwa potoku i nowej osady.
Podstawowym źródłem utrzymania tutejszych mieszkańców była od dawien dawna hodowla bydła, uprawa ziemi, praca w lesie, a w czasach nowszych praca w Odlewni Żeliwa w Węgierskiej Górce.
Natura obdarzyła wieś kamieniem wapiennym, który od początków XX wieku był eksploatowany i wypalany w miejscowych wapiennikach. W Przybędzy były wapienniki U Gołucha, U Wolnego - w roku 1910 wykupiony przez Pawlusa z Radziechów, U Michała Sapety - wykupiony od Ferberki z Cięciny. Nie dawno jeszcze wapiennik wybudowany przez Jana Tlałkę dawał w sezonie zatrudnienie dla 12 - 14 osób.. Wapno radziechowskie kupowali mieszkańcy okolicznych wsi do celów budowlanych, a także do malowania ścian.
Do 1914 roku w Przybędzy funkcjonował młyn wodny i tartak napędzany kołem wodnym. 
Do 1939 roku życie w Przybędzy podobnie jak na całej Żywiecczyźnie upływało pod znakiem ciężkiej i mozolnej pracy na roli i w lesie. Tylko nieliczni mieli szczęście zarobkowania poza wsią.
Te spokojne warunki bytowania przerwała wojna 1939 - 1945. Tędy w kierunku Radziechów i Lipowej wycofywały się niektóre oddziały biorące udział w obronie Węgierskiej Górki.
Po wkroczeniu Niemców nastała okupacja. Żywiecczyzna włączona została do Rzeszy. Nastały niemieckie porządki, w tym terror, wysiedlenia, wywóz na przymusowe roboty w głąb Niemiec i masowe egzekucje, które miały miejsce w Żabnicy, w Żywcu, Kamesznicy, Jeleśni i w Gilowicach. 
Radziechowy wraz z przysiółkami w tym z Przybędzą, od 1934 roku przynależały do gminy z siedzibą w Zabłociu. Z dniem 1 stycznia 1940 włączone zostały do gminy z siedzibą w Cięcinie. Przybędza w przeciwieństwie do Radziechów nie została wysiedlona w ramach tzw. "Saybusch Action", ale za to Niemcy przesiedlili tu niektóre rodziny z Radziechów, których gospodarstwa zajęli osadnicy niemieccy. 
W obozach zagłady zginęli: Michał Jura, Marcin Jura i Ignacy Zoń. 
W kwietniu 1945 roku przyszło wyzwolenie. Nastąpił okres odbudowy wsi ze zniszczeń wojennych. Otworzyły się możliwości podejmowania pracy w przemyśle, handlu i usługach na terenie Żywca, Bielska i dalej na Śląsku. Bezrolni mieli możliwość osiedlenia się na Ziemiach Zachodnich. 
W latach 50. rozpoczął się w przysiółku masowy boom budowlany. Przybędza została odkryta jako miejscowość letniskowa, rekreacyjno wypoczynkowa. Jak grzyby po deszczu powstawały nowe domy budowane z cegły, żużlu lub pustaków. We wrześniu 1955 przysiółek został zelektryfikowany. W rok później powstała nowa szkoła i przedszkole. Młodzież masowo podejmowała naukę w szkołach ponadpodstawowych w Żywcu i dalej. 
Elektryfikacja i własna szkoła spowodowały dynamiczny rozwój Przybędzy, który trwał będzie do końca stulecia. Tereny te upodobały sobie szczególnie młode małżeństwa, ale także osoby z zewnątrz, których urzekły uroki tej atrakcyjnej pod względem turystycznym, rekreacyjnym i wypoczynkowym miejscowości. Działki budowlane z dnia na dzień przybierały na cenie. Budownictwo rozwijało się teraz wzdłuż drogi po obu jej stronach. Nowe domy cechowała ciekawa i dostosowana do warunków terenowych architektura wzorowana trochę na stylu zakopiańskim. W takim stylu wzniesiona została szkoła (1956 r.) i sklep spożywczy (1959 r.).
W 1954 roku powstało Koło Gospodyń Wiejskich (KGW). Inicjatorami jego powstania była Bronisława Tlałka i Kazimierz Górny - kierownik szkoły. Siedzibą koła była szkoła. Pierwszą przewodniczącą była B. Tlałka, a po niej do roku 1982 Bronisława Satława. 
W 1956 roku powstała Ochotnicza Straż Pożarna. Jej założycielami byli: Julian Satława - kierownik szkoły, Władysław Kania, Alojzy Jarco i Jan Dzierżawa. 
Pierwszym naczelnikiem OSP w Przybędzy był Stefan Stolarczyk, gospodarzem Wilhelm Worniczek, a prezesem Alojzy Jarco. 
W 1959 roku GS owski sklep spożywczy został przeniesiony do nowego stylowego budynku. Na jego poddaszu w 1965 roku rozpoczął działalność klub rolnika1 i pierwszy w historii wsi punkt biblioteczny. Pierwszą kierowniczką klubu była Helena Kupczak. 
Od 1962 roku czynny był w Przybędzy skup runa leśnego (borówki, tarnina, głóg, dzika róża). Skupem zajmowała się Bronisława Tlałka, a grosz z tego tytułu pozyskany zasilał skromne budżety domowe. 
Bronisława Tlałka zorganizowała też w 1965 roku zlewnię mleka. Mleko woził codziennie do Żywca Tomasz Wolny. 
Dla sprawniejszego zaopatrywania mieszkańców Przybędzy w artykuły pierwszej potrzeby w Dolnej Przybędzy Gminna Spółdzielnia wybudowała w 1963 roku kiosk, przebudowany na sklep w roku 1979.
W 1965 r. powstała też podstawowa organizacja partyjna PZPR. Pierwszym sekretarzem POP w Przybędzy wybrany został Julian Rusek.
W 1974 droga przez wieś otrzymała nawierzchnię smołową, oświetlenie uliczne i rondo do nawracania autobusów, dzięki czemu w 1975 roku Przybędza otrzymała regularne połączenie autobusowe z Żywcem. 
W 1975 roku oddany został do użytku Dom Strażaka, w którym oprócz remizy były pomieszczenia na świetlicę gromadzką, punkt lekarski i wiejską bibliotekę publiczną. Pierwszą bibliotekarką została Krystyna Satława, lekarzem Marek Mikś, a pielęgniarką Anna Suchy.
W roku 1979 przysiółek awansował do rangi sołectwa. Pierwszym sołtysem wybrany został Emanuel Jagosz, a po jego śmierci w roku 1982 Władysław Jarco. 
Poza opisanymi wyżej obiektami użyteczności publicznej, jak grzyby po deszczu powstawały nowe domy miejscowych i domki letniskowe mieszkańców Żywca i Śląska.
Wśród nich był także rodak z Radziechów inż. Stanisław Habdas, który złotymi zgłoskami wpisał się w historię Przybędzy. W lipcu 1978 roku kupił stary drewniany dom i 68 arów ziemi na Łazach od Władysława Jarco. Jego pasją było społecznikostwo.
W dniu 4 stycznia 1981 r. w porozumieniu z sołtysem Przybędzy zwołał zebranie wiejskie z udziałem naczelnika gminy Jana Wysogląda i posła Ferdynanda Łukaszka. Na zebraniu tym przedstawił 12 punktowy program dalszego rozwoju społeczno gospodarczego Przybędzy. Program ten był następnie konsekwentnie realizowany. Umieszczono w nim przede wszystkim takie zadania jak: budowa dróg i mostów, wykorzystanie miejscowych bogactw naturalnych, budowa wodociągów, obiektów sportowych i rekreacyjnych, telefonizacja, budowa kaplicy i wiele jeszcze innych drobniejszych zadań.
Również z inicjatywy Stanisława Habdasa jeszcze w 1981 roku doszło do założenia w Przybędzy Kółka Rolniczego "Ziarno". Było to jednak kółko nieco odmienne od tych standardowych. Do wzorcowego statutu kółek rolniczych Przybędza wprowadziła zmiany polegające na tym, że Kółko Rolnicze "Ziarno" jest równocześnie samorządem wsi, że jest to organizacja dobrowolna, niezależna, samorządna. Jest to organizacja społeczno zawodowa mieszkańców wsi, pełniąca równocześnie rolę związku zawodowego rolników. Statut taki został uchwalony, a następnie zatwierdzony przez naczelnika gminy. 
Na zebraniu wiejskim w dniu 27 stycznia 1981 wybrano zarząd kółka w składzie: Stanisław Habdas - prezes, Stanisław Jambor skarbnik, Włodzimierz Jagosz - zastępca prezesa, Julian Jura - sekretarz oraz członkowie Władysław Jarco i Maria Biela. 
W pierwszej kolejności przystąpiono do budowy mostu nad tartakiem i drogi do przysiółków Łazy i Sroki. Przy budowie tej drogi pomagali żołnierze z jednostki w Bielsku Białej, Nadleśnictwo Węgierska Górka, ponieważ była to zarazem droga do lasu, a przede wszystkim Urząd Gminy. O ciężki sprzęt wystarał się S. Habdas. 
Pomimo wielkich wydarzeń w kraju i ogłoszenia stanu wojennego praca kółka nie ustawała. Zarząd sprowadzał maszyny i narzędzia rolnicze, nawozy mineralne, wapno nawozowe, nowe odmiany ziemniaków i zbóż, materiały budowlane. Aktywizują się organizacje społeczne działające na wsi, w tym szczególnie koło gospodyń. 
W roku 1982 na drodze głównej położono dywanik asfaltowy długości 2,5 km, a w roku następnym zmodernizowano kolejny odcinek i zainstalowano oświetlenie uliczne. 
12 września 1982 Przybędza po raz pierwszy w swej historii była organizatorem dożynek gminnych. Przybyli zaproszeni goście z rejonu i województwa bielskiego. Była to wielka, wspaniała i udana uroczystość, która na trwałe wpisała się w historię wsi, a zarazem okazja do pokazania olbrzymiego dorobku w rozwoju społeczno gospodarczym oraz ofiarności i społecznikowskiej postawie jej mieszkańców. 
W marcu 1982 przystąpiono do modernizacji drogi Wajdowej. Dzieci szkolne posadziły wzdłuż niej 400 drzewek. Droga otrzymała nazwę "Obrońców Węgierskiej Górki".
W dniu 7 maja w gminie Radziechowy Wieprz było wielkie święto. Zjechali licznie przedstawiciele władz z Żywca i województwa z wojewodą Łuczkiewiczem na czele. Oddawano do użytku 4 wielkie i ważne dla gminy obiekty. W budynku UG centralę telefoniczną na 400 numerów, budynek przystanku kolejowego Radziechowy Wieprz, zmodernizowaną drogę Wajdową łączącą Radziechowy z Przybędzą i wybudowane w ciągu 18 miesięcy 4 mosty na potoku Przybędza w Przybędzy. Był to owoc realizacji wielkiego programu kółka rolniczego "Ziarno", a osobiście zaś jego przewodniczącego Stanisława Habdasa. 
Dorobek Kółka Rolniczego "Ziarno" był jednak znacznie większy. Przede wszystkim rozpoczęto realizację zadania telefonizacja wsi - wykonano sieć telefoniczną i zainstalowano 50 telefonów.
Kółko wykonało remont pomieszczenia w Domu Strażaka z przeznaczeniem na gabinet dentystyczny, wspierało finansowo szkołę, organizowało dla dzieci oraz dla ludzi biednych i zapomnianych upominki, węgiel opałowy. 
W 1983 roku ruszyły roboty przy budowie kaplicy i sal katechetycznych na parcelach S. Michalskiego i J. Wisły. 28 sierpnia 1983 roku nastąpiło poświęcenie i wmurowanie kamienia węgielnego. W ceremonii uczestniczył ks. bp J. Pietraszko z Kurii Diecezjalnej w Krakowie. Roboty przy budowie kaplicy potoczyły się lawinowo. Przed nastaniem zimy stanęły mury, postawiono więźbę i nakryto dach blachą. 
21 kwietnia 1984 roku w nowej kaplicy p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej odbyło się wielkanocne święcenie potraw, a mszę świętą w niedzielę wielkanocną odprawił radziechowianin ks. bp Tadeusz Pieronek.
16 września 1984 r. odbyły się w kaplicy dożynki, którym celebrował proboszcz parafii ks. Stanisław Gawlik.
Oprawę artystyczną uroczystości i imprez organizowanych w Przybędzy przygotowywało Koło Gospodyń Wiejskich i założony niedawno dziecięcy zespół regionalny "Kotlinki" pod kierownictwem artystycznym Heleny Kupczak, a następnie Małgorzaty Rułka, a od kwietnia 1984 r. Joanny Jagosz i Elżbiety Babiarz. 
2 grudnia 1984 odbyły się wybory do Rady Sołeckiej. Na czele Rady stanął inż. Stanisław Habdas. Jego zastępcą, a zarazem sołtysem wybrany został ponownie Władysław Jarco. S. Habdas z dniem 30 września 1985 zrezygnował z pełnienia funkcji prezesa Kółka Rolniczego "Ziarno".
Kółko Rolnicze konsekwentnie realizuje swój program działania. Dysponuje już pełnym zestawem maszyn i agregatów omłotowych. W 1984 roku brygady produkcyjne KR wykonały most w Lipowej, przeprowadziły remont magazynu GS w Radziechowach, zabezpieczyły most w Przybędzy, wybudowano most Pod Czerwieniec. Ponadto KR zakupiło meble i inne wyposażenie do swojego biura, wykonano drzwi do przedszkola, urządzono "Mikołajki" dla dzieci, zakupiono stroje dla zespołu "Kotlinki".
W 1985 roku kółko podjęło budowę chodnika do szkoły, a na rzecz społecznego komitetu budowy drogi przeznaczyło kwotę 50 000 zł.
W taki oto sposób inicjatywą, zaradnością i pracowitością, mieszkańcy przysiółka utorowali drogę do powstania nowej wsi.

Hieronim Woźniak
1 Kluby młodego rolnika zwane też klubo kawiarniami organizowane pod patronatem GS miały na celu aktywizację młodzieży wiejskiej i danie jej możliwości kulturalnego spędzania wolnego czasu. 

do góry


Copyright © Nad Sołą i Koszarawą. Wszystkie prawa zastrzeżone.