Karol Pietschka Architekt i Budowniczy Habsburgów
Żywieckich.
Dnia 22.IX.2001 r. w salach wystawienniczych Starego Zamku w Żywcu otwarto interesującą wystawę poświęconą budownictwu drewnianemu w dobrach żywieckich, według projektów Karola Pietschki - architekta arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga. Zorganizowana przez Archiwum Państwowe w Katowicach Oddział w Żywcu, Zespół Zamkowo- Parkowy w Żywcu i Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska w Katowicach uświetniła odbywające się tym razem w Żywcu uroczyste obchody VIII Europejskich Dni Dziedzictwa, nad którymi patronat objęli: Marszałek Województwa Śląskiego Jan Olbrycht oraz Konsul Generalny Republiki Austrii Ernst - Peter Berezowszky. Honorowym gościem uroczystości była Arcyksiężna Maria Krystyna Habsburg. Swoją obecnością zaszczycił również minister transportu i gospodarki morskiej - Jerzy Widzyk z małżonką oraz władze samorządowe miasta i powiatu. Wśród licznie zachowanych w Archiwum Państwowym w Żywcu projektów architektonicznych autorstwa architekta Karola Pietschki w 3 salach wystawienniczych wyeksponowano projekty architektoniczne budownictwa drewnianego. Należą do nich plany gajówek, nadleśnictw, domów mieszkalnych dla gajowych, kolonistów, robotników leśnych, karczem, zajazdów, budynki gospodarcze - suszarni, magazynów, składów drewna i małych tartaków. Projekty te opracowane były bardzo starannie. Nie odbiegają one od budynków projektowanych w ówczesnej Europie. Uderza różnorodność form nadających budynkom indywidualne piętno. Znaczna część planów budowlanych wyrosła na tradycji budownictwa alpejskiego. Stąd też tak piękne i odmienne na Żywiecczyźnie budynki zawierające elementy budownictwa tyrolskiego wpisane w górski, żywiecki krajobraz. Znalazło to również odzwierciedlenie w samych planach architektonicznych Karola Pietschki, gdzie pejzaż leśny umieszczany często wokół rzutów bocznych ożywia projekt i nadaje mu niepowtarzalne piękno. Jedynym zachowanym projektem budowy drewnianego budynku nadleśnictwa, który istnieje do dnia dzisiejszego jest plan nadleśnictwa w Złatnej z 1853r. Charakterystyczny jest tutaj kryty ganek przebiegający wokół całego budynku oraz bogate z elementami tyrolskimi zdobnictwo drewniane.
Kolejny program to plany domów dla kolonistów. Były to budynki dwurodzinne, posiadające mieszkania jednoizbowe z komorą, sienią oraz piecem piekarskim do wspólnego użytku. Na uwagę zasługuje tutaj plan dwurodzinnego domu dla kolonistów w Złatnej z 1858 r. oraz projekt odbudowy spalonego dwurodzinnego domu dla kolonistów w rewirze leśnym Lipowa z 1882 r. Przykładem planów domów dla robotników leśnych jest szałas ze stajnią w lesie Urwisko w rewirze Ujsoły z 1884 r., jednorodzinny dom dla drwali w rewirze leśnym Żabnica z 1873 r. oraz dwurodzinne domy w rewirach Ujsoły i Lipowa z 1872 r. Następną grupę stanowią karczmy i zajazdy. W tym przypadku autor wzorował się na tradycji regionu, toteż inspiracją w projektowaniu planów karczem i zajazdów była znana karczma z Jeleśni z 1774 r. oraz karczma w Suchej. Wśród projektów karczem drewnianych wymienić należy karczmę w Międzybrodziu z 1888 r., karczmę przy trakcie w gminie Koszarawa z 1873 r. oraz karczmę przy gościńcu węgierskim w Ujsołach z 1874 r.
Karczmy drewniane składały się z sieni, dużej izby karczemnej i mniejszej izby gościnnej, strychu, piwnicy i komory, skąd jak w przypadku karczmy w Ujsołach biegło przejście do chłodni - lodowni dobudowanej do ściany szczytowej. Przedstawione na wystawie projekty planów architektonicznych budownictwa drewnianego autorstwa Karola Pietschki są piękne i ciekawe nie tylko dla architekta, ale dzięki swej kolorystyce i kompozycji są czytelne dla każdego i do dnia dzisiejszego pełne uroku.
Toteż warto obejrzeć tę wystawę czynną w salach wystawienniczych Starego Zamku w Żywcu do dnia 31.X.2001 r.
K.G.
