Nasz XX wiek.
1964
1 sierpnia odbyło się otwarcie nowego zakładu przemysłowego Żywieckiej Fabryki Sprzętu Szpitalnego. Fabryka została przeniesiona z Zadziela - wsi przeznaczonej pod zalew. W Zadzielu w r. 1870 powstała fabryczka materiałów chemicznych Unger i Dattner. W roku 1901 poszerzono produkcję o wyrób zapałek. W 1921 roku Unger i Dattner sprzedali fabryczkę spółce Muche - Melder, która rozpoczęła produkcję siatki i łóżek żelaznych, a następnie od 1932 r. mebli stalowych chromowanych i niklowanych. W 1939 r. fabryka zatrudniała około 300 pracowników. Po II wojnie światowej zakład został upaństwowiony. Zaczęto w nim produkować sprzęt szpitalny i nazywała się Fabryka Mebli Stalowych "Wschód" w Zadzielu k/Żywca. W związku z budową zapory na Sole w Tresnej zaistniała potrzeba likwidacji lub przeniesienia zakładu w inne miejsce. Po przeniesieniu fabryki do Żywca, zakład zwiększył asortyment. Stopniowo zaniechano produkcji tradycyjnych łóżek i biurek uruchomiono natomiast produkcję łóżek specjalistycznych, stołów operacyjnych elektrohydraulicznych, foteli dentystycznych, ginekologicznych, urologicznych, laryngologicznych, wyposażenia gabinetów, łóżek dla noworodków i sprzętu do rehabilitacji itp. Na początku lat 90. zakład się zachwiał. Zredukowano zatrudnienie z 800 do 400 osób, likwidacji uległa szkoła przyzakładowa, założona w 1968 roku, dzięki czemu zakład wyszedł na prostą. Z dniem 1 kwietnia 1997 r. FAMED przekształcony został w spółkę akcyjną.
Trwa systematyczna rozbudowa głównych zakładów przemysłowych planu centralnego. W latach 1961 - 65 zainwestowano w nie 320 milionów złotych. Powstawały nowe oddziały, hale produkcyjne i inne obiekty towarzyszące. Najwięcej inwestowała fabryka śrub, papiernia i odlewnia w Węgierskiej Górce. Z przemysłu terenowego najwięcej inwestowały Łodygowice, Spółdzielnia Inwalidów w Rajczy, Spółdzielnia Góral w Rajczy i betoniarnia w Żywcu.
W sferze uruchamiania usług dla ludności przodował POM w Okrajniku, kółka rolnicze, GS i rzemiosło. W latach 1961 - 65 powstało w powiecie 205 nowych punktów usługowych.
Dla uczczenia XX lecia powstania PRL otwarta została wielka wystawa przemysłowa. Pokazano na niej dorobek żywieckiego przemysłu i drobnej wytwórczości.
Na terenie miasta czynnych było 10 przedszkoli, a w nich 688 dzieci.
W budowie było 9 nowych szkół: Żywiec Zabłocie, Gilowice Rozcięta, Czaniec Górny, Kozubnik, Koszarawa Cicha, Moczarki, Rychwałdek, Międzybrodzie Żywieckie, Rycerka Górna. W budowie były nowe sale gimnastyczne: w Cięcinie, Rajczy, Radziechowach, Milówce. Oddano do użytku nowe szkoły w Moszczanicy, Korbielowie i Pewli Ślemieńskiej.
Przy szkołach, szczególnie na wsiach, powstawały domy nauczyciela. Wszędzie tam gdzie powstały był to koniec udręki dla setek nauczycieli, którzy zmuszani byli do wynajmu prymitywnych często mieszkań u chłopów. 16 sierpnia w Wiśle zainaugurowany został I Tydzień Kultury Beskidzkiej (TKB), nawiązujący do tradycji przedwojennego Święta Gór. III tydzień w 1966 r. odbywał się też w Szczyrku. Po raz pierwszy wystąpiły zespoły zagraniczne.
W 1975 XII TKB organizowany był już na trzech estradach: w Wiśle, Szczyrku i po raz pierwszy w Żywcu. Od 1976 także w Makowie Podhalańskim.
W roku 1964 było na terenie powiatu 115 placówek kulturalnych. Czołową rolę odgrywały tu domy kultury, modne na ów czas klubo kawiarnie inspirowane przez przedsiębiorstwo "Ruch", kluby młodego rolnika i organizowane pod patronatem GS i Związku Młodzieży Wiejskiej, świetlice wiejskie i zakładowe.
Na wsiach i w większych zakładach pracy powstawały regionalne zespoły pieśni i tańca, zespoły estradowe i teatralne nawiązujące do tradycji ludowych regionu żywieckiego. Do pionierskich zaliczyć należy żywieckie "Pilsko" i "Juhas" w Ujsołach. W fabryce śrub i papierni oraz w wielu wsiach powstały orkiestry dęte.
Dużą popularnością cieszyły się odczyty i spotkania organizowane przez Towarzystwo Wiedzy Powszechnej i Uniwersytety Powszechne.
W upowszechnianiu wiedzy i kultury dużą rolę odgrywało radio i szybko rozpowszechniająca się telewizja. W centrum miasta stał zaniedbany, zamieszkały przez lokatorów stary zamek. Władze miasta i powiatu widziały potrzebę ich wykwaterowania, dokonania kapitalnego remontu i przeznaczenia obiektu na cele kultury. Rozpoczęło się powolne wykwaterowywanie obiektu i stopniowe wprowadzanie tam instytucji życia publicznego (Poradnia pracy kulturalno oświatowej, archiwum, organizacje młodzieżowe) i czynienie zabiegów o pozyskanie środków na remont. A było to przedsięwzięcie bardzo kosztowne i odpowiedzialne.
Ważną placówką kulturalną było Muzeum Ziemi Żywieckiej. Pod prężnym kierownictwem Jana Studenckiego "Sobka" i Magdaleny Meres, placówka ta systematycznie powiększała swoje zbiory, była też inspiratorem licznych wystaw.
Na bazie istniejącego Zakładu Wodociągów i Kanalizacji z dniem 1 stycznia powstało Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji (MPWK). Przedmiotem działania przedsiębiorstwa jest zaopatrzenie miasta w wodę, budowa i konserwacja urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych.
30 maja odbyły się wybory do sejmu i rad narodowych. Przewodniczącym MRN w Żywcu wybrany został ponownie Franciszek Szlagór, sekretarzem Albin Krajcarz. W skład prezydium weszli: Ludwik Haslinger, Adam Kupczak i Zofia Rączka.
Na czele Prezydium Powiatowej Rady Narodowej stanął Stefan Mlaskawa, jego zastępcą był nadal Antoni Ginter (1901 - 1972), od 1967 roku Ferdynand Łukaszek, a sekretarzem nadal Władysław Gawlas. W roku 1968 Władysław Gawlas odszedł na stanowisko przewodniczącego PRN w Nowym Targu. W jego miejsce w Żywcu powołany został Karol Pawlus. W skład Prezydium na prawach członka weszli: Kazimierz Pochłódka (PZPR), Adam Janica (ZSL) i Antoni Ostrowski (SD).
Prezesem Sądu Powiatowego był Henryk Gulgowski, a szefem prokuratury Franciszek Kasperczyk. W 1963 roku zmarł nagle inspektor oświaty Stefan Majkut (1903 - 1963), jego miejsce zajął przybyły z Suchej Beskidzkiej Jerzy Masłowski (1908 - 1986).
I Sekretarzem KP PZPR i PK FJN był Adam Kawalec.
Soła, prawobrzeżny dopływ Wisły, o powierzchni zlewni 1375 km kw. i długości około 90 km, przepływa przez 3 regiony fizjograficzne Polski: Beskidy (Śląski, Żywiecki i Mały), Pogórze Karpackie i Kotlinę Oświęcimską. W strefie karpackiej znajduje się blisko 90% dorzecza, ona też decyduje o charakterze rzeki. 69,9% dorzecza znajduje się na wysokości powyżej 500 m npm.
Soła uchodzi do Wisły na wysokości 226 m npm. Średni spadek 5,9‰.
Bieg Soły dzieli się na 2 części: bieg górny w obrębie Beskidów (od źródeł do ujścia potoku Wielka Puszcza o spadku 7,9‰ i bieg dolny w obrębie Pogórza i Kotliny Oświęcimskiej (od ujścia potoku Wielka Puszcza do ujścia Soły do Wisły o spadku 2,3‰.
Bieg górny w dość naturalny sposób dzieli się na 3 odcinki: odcinek górny - źródłowy od źródeł do ujścia Ujsoły długości 16 km, odcinek dolny od ujścia Ujsoły do Żywca (cofka zbiornika wodnego w Tresnej) o długości 25,5 km i odcinek w strefie kaskady Soły ( od cofki zbiornika w Tresnej po koronę zapory w Czańcu o długości 28,8 km.
Za źródła Soły uważa się źródła wypływające z południowo wschodniego zbocza Sołowego Wierchu. Są na ten temat również inne poglądy mówiące, że Soła bierze swój początek w Rajczy przy ujściu potoku Nickulina do Soły. Tak czy inaczej odcinek górny Soły zwany źródliskowym stanowią obfite w wodę rzeki: Roztoka, Czerna, Słanica, Rycerka i Ujsoła z dopływami Cicha, Glinka, Bystra i Danielka. Zlewnia źródliskowej części Soły wynosi 346 km kw. Zlewnia źródliskowa, to tereny górzyste i w znacznym procencie pokryte szatą leśną.
Od Rajczy Soła płynie już w zasadniczym kierunku północnym zbierając po drodze do Żywca z prawej strony wody Milowskiego Potoku, Potoku Fułatów, Żabniczanki i Juszczynki, zaś z lewej strony Kameszniczanka, Przybędza, Wieśnik, Rybny, Leśnianka, Sienka i Żarnówka. Rzeka Soła oraz jej dopływy w okresie ulewnych deszczów szybko wzbierają i stanowią wtedy olbrzymią siłę niszczącą.
Przeciwdziałaniem niszczącej siły wody w okresie dużych wezbrań rzek górskich w powiecie są regulacje rzek i potoków górskich. Są to inwestycje bardzo kosztowne i ze względu na specyfikę powiatu pochłaniają olbrzymie kwoty pieniężne. Nadzór nad wodami i regulacją rzek i potoków górskich leżał w gestii Okręgowego Zarządu Wodnego w Krakowie, Oddział w Żywcu, dziś Dyrekcji Gospodarki Wodnej Inspektorat w Żywcu. W okresie po II wojnie światowej uregulowanych zostało większość rzek i potoków, w tym Soła, Koszarawa i Leśnianka w okolicach Żywca, ale potrzeby w tym zakresie są nadal olbrzymie. Co jakiś czas działania te niweczą i przerywają roboty planowe, częste na Żywiecczyźnie powodzie.
H.Woźniak
