Nasz XX wiek.
1954
Powstały nowe jednostki terytorialne. Z części Cięciny i Osiedla powstała gromada Węgierska Górka. Na terenie obecnej Węgierskiej Górki w pierwszej połowie XVII wieku powstał folwark założony przez Mikołaja Komorowskiego. Do klucza folwarcznego w Węgierskiej Górce należała Cięcina, Żabnica i wszystkie wsie położone na południe od Ciśca. W roku 1838 Adam Wielopolski wybudował na miejscu folwarku hutę, którą odkupił od niego Karol Ludwik Habsburg. Dopiero od tego czasu wokół huty zaczęły powstawać domy pracowników huty, a dopiero potem rolników.
Z części Krzyżowej i osady Krzyżówki powstała gromada Krzyżówki.
Wyodrębniły się nowe wsie: Kiczora, Adamki i Twardorzeczka, która do tej pory była przysiółkiem Radziechów.
Zmieniono nazwy Kocierza ad Moszczanica na Kocierz Niżny, Kocierza ad Rychwałd na Kocierz Wyżny. Obecnie Kocierz Moszczanicki i Kocierz Rychwałdzki.
Podlesie wyłączono z Pietrzykowic i włączono do Żywca.
Po raz pierwszy odbył się w Rajczy Ogólnopolski Rajd Chłopski. Zimowa impreza o charakterze sportowym i turystycznym pod patronatem ludowych zespołów sportowych, spółdzielczości wiejskiej, kółek rolniczych, związków młodzieży i stronnictw chłopskich. W czasie tej trzydniowej imprezy Rajcza zapełnia się turystami i zawodnikami z całej Polski. W ramach rajdu odbywają się gry i zabawy zręcznościowe na śniegu, biegi narciarskie na kilku dystansach, biegi zjazdowe i prezentacje turystyczne gmin. Od 1993 r.do udziału i organizacji imprezy przyłączyły się sąsiadujące z Żywiecczyzną Czadca, Skalite i Oszczadnica ze Słowacji.
Powstało Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej (MPGK). W jego skład weszły FGM, groby wojenne, pralnia, lasy miejskie, wodociągi, oczyszczanie miasta, hotel miejski, budownictwo mieszkaniowe, studnie publiczne, melioracje, zieleń, oświetlenie miasta, łaźnia miejska. PGKiM otrzymało nieruchomości po gazowni miejskiej.
Trwała elektryfikacja wsi. To wielkie przedsięwzięcie cywilizacyjne realizowane było przeważnie sposobem gospodarczym, przy minimalnym wsparciu państwa.
1955
W roku 1955 elektryfikowało się jednocześnie 17 wsi w tym m.in. Stryszawa, Rychwałd, Sopotnia Wielka, Krzyżowa, Rychwałdek, Łękawica, Przyłęków, Gilowice, Sól, Żabnica, Nickulina.
W roku 1956 do elektryfikacji przystąpiło 12 wsi, a w roku 1957 - 10. Elektryfikację wsi na Żywiecczyźnie zakończono w roku 1965.Do zelektryfikowania pozostały przysiółki i pojedyncze zagrody położone w znacznym oddaleniu od istniejącej sieci energetycznej. Najwięcej trudu i zachodów sprawiało społecznym komitetom elektryfikacji wsi pozyskanie transformatorów i przewodów energetycznych. Jeden z nich tak to wspomina "... najwięcej trudów i zachodu sprawiało komitetowi "zdobycie" transformatora. Nikt do tej pory nie wiedział, że zdobycie transformatora w Polsce Ludowej to taka karkołomna sztuka. Ten kto to przeszedł będzie pamiętał na całe życie jak elektryfikuje się wieś sposobem gospodarczym. Szczęście w tym, że elektryfikuje się tylko ten jeden raz. W końcu i tę przeszkodę pokonano i na tydzień przed świętami Bożego Narodzenia roku pańskiego 1960 w kolejnych domach zaczęły zaświecać się żarówki elektryczne".
Znaczne sukcesy powiat żywiecki w minionym 10 leciu zapisał na polu rozwoju oświaty. Większość szkół to były pełne szkoły siedmioklasowe(87), inspektor szkolny Stefan Majkut zadbał o budowę nowych szkół i modernizację już istniejących. Celowi temu służył Fundusz Budowy Szkół, chociaż do roku 1956 część zebranych na terenie powiatu kwot przechwytywał Kraków. Do końca roku 1956 wybudowano w powiecie 22 nowe szkoły, przywieziono, postawiono i przystosowano do celów szkolnych 9 baraków, rozbudowano i zmodernizowano 35 szkół. Dla dzieci z odległych przysiółków uruchomiono 4 internaty (Międzybrodzie Bialskie, Rajcza, Rycerka Kolonia i Koszarawa Bystra) ze 140 miejscami. W szkołach podstawowych zatrudnionych było 536 nauczycieli.
W powiecie w roku 1956 czynnych było 59 przedszkoli.
Absolwenci szkół podstawowych podejmowali naukę w szkołach ponad podstawowych w Żywcu (Liceum Ogólnokształcące w Żywcu i Suchej, Liceum Ekonomiczne, Technikum Mechaniczne, Technikum Drzewne, oraz w szkołach zawodowych w Zabłociu, w Węgierskiej Górce i w dwóch szkołach rolniczych z filiami po wsiach. Część młodzieży podejmowała też naukę w Bielsku i innych miastach polskich. Spory odsetek absolwentów szkół średnich podejmował dalszą naukę w szkolnictwie wyższym, które wówczas było w stu procentach bezpłatne z dobrze funkcjonującym systemem stypendialnym. Młodzież pochodzenia chłopskiego i robotniczego korzystała z licznych preferencji.
Dużo uwagi ówczesne władze poświęcały rozwojowi kultury i kultury fizycznej, szczególnie na wsi. W Żywcu, Bujakowie, Kobiernicach, Porabce, w Zwardoniu i w Czańcu istniały lub budowane były domy kultury. W pozostałych wsiach tworzone były świetlice. Popularne tak w mieście jak i na wsi były wówczas amatorskie zespoły teatralne i estradowe. Pojawiały się pierwsze zespoły regionalne. Pierwszym z nich był zespół regionalny w liceum ekonomicznym. Do prekursorów ruchu teatralnego w tym czasie należy zaliczyć Juliana Reimschűssla i Stanisława Dobosza.
Na scenie domu kultury wystawiane były sztuki Juliana Reimschűssla "Kram towarów mieszanych", "Gdzie strumyk płynie z wolna", "Zaloty góralskie", "Zew groni", "Kwiat paproci". Nie stroniono też od klasyki na czele z "Dziadami" Mickiewicza. Wystawiano tez "Wesele żywieckie" Rozalii Królikowskiej i "Wesele góralskie od Żywca" Józefa Nowaka z Grojca. Józef Mikś profesor muzyki w Liceum Pedagogicznym przemierzał wsie i odległe przysiółki Żywiecczyzny i zbierał starodawne pieśni i melodie góralskie, które później opublikował w wydawnictwie "Pieśni Żywieckie".
Po VIII Plenum KC PZPR R. Królikowska i Rakowski wnieśli na sesji rady powiatowej projekt reaktywowania Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". Wniosek nie przeszedł.
Książka dotarła pod strzechy. W 1955 roku w powiecie było 19 bibliotek gromadzkich i 92 punkty biblioteczne, a w nich 74 684 książki. W bibliotekach szkolnych było około 150 000 książek, a w zakładowych około 20 000. Razem w bibliotekach w powiecie było około 253 000 książek.
Jak grzyby po deszczu na wsi żywieckiej powstawały ludowe kluby sportowe. W roku 1956 zarejestrowanych było 62 LZS y.
Do renomowanych klubów sportowych zaliczane były: ZKS "Koszarawa", Unia "Czarni" i "Metal" Węgierska Górka, KS Śrubiarnia, KS "Soła",.
Później nieco powstał Ludowy Klub Sportowy "Góral". Specjalizował się w dyscyplinach: boks, podnoszenie ciężarów, narciarstwo, kolarstwo, piłka nożna, żeglarstwo.
Sport szkolny reprezentowany był przez 47 Szkolnych Klubów Sportowych (SKS).
Baza sportowa była uboga. Boiska i inne urządzenia sportowe powstawały przeważnie w ramach czynów społecznych samej młodzieży. Oprócz renomowanych kilku stadionów powstało kilkadziesiąt boisk sportowych mniejszych i większych. W roku 1972 było w powiecie 35 sal gimnastycznych przeważnie przyszkolnych.
Organizowane były liczne imprezy sportowe o charakterze masowym: biegi, spartakiady, Puchar Pilska, igrzyska młodzieży szkolnej letnie i zimowe i liczne imprezy sportowo obronne. Pojawiły się wybitne nazwiska - Anna Duraj, Alicja Ciurla w biegach narciarskich, Stefania Biegun na międzynarodowych zawodach w narciarstwie klasycznym w Wiśle zdobyła I miejsce. Dla dzieci i młodzieży koła zainteresowań naukowych, artystycznych, technicznych i sportowych organizował Dom Harcerza w Żywcu, przekształcony następnie w Dom Kultury Dzieci i Młodzieży. .
Modne wówczas i powszechne było zdobywanie odznaki SPO (Sprawny do Pracy i Obrony), powszechne były masowe biegi i marsze oraz biegi patrolowe.
Pierwszym po wojnie przewodniczącym Powiatowego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki był Ludwik Kowalski, a następnie Kazimierz Wójcik /do roku 1970/, Bogusław Grzywacz, a od 1972 r. Stefan Jakubiec.
Miłośnicy turystyki zrzeszeni byli w Oddziale Babiogórskim i 12 kołach PTTK. Oprócz istniejących schronisk turystycznych powstały stacje turystyczne w Ujsołach, Milówce, Węgierskiej Górce, a nieco później w Żabnicy. Kuratorium oświaty organizowało stałe i sezonowe szkolne schroniska zrzeszone w Polskim Towarzystwie Schronisk Młodzieżoych.
Powstał Urząd Stanu Cywilnego (USC) obejmujący zasięgiem cały powiat. USC przejął od parafii księgi metrykalne od roku 1890 do 1954. Prowadził ewidencję urodzin, zgonów i ślubów cywilnych. W roku 1999 siedziba USC została przeniesiona z budynku starostwa do reprezentacyjnych sal Starego Zamku.
W Żywcu powstało koło terenowe Polskiego Związku Niewidomych. Założycielką i długoletnią przewodniczącą koła była Zofia Kanik.
H. Woźniak
