ŻYWIECCZYZNA NA STARYCH POCZTÓWKACH
- ŚLEMIEŃ, GILOWICE, RYCHWAŁD, ŁĘKAWICA.
Po ukończeniu w 1823 r. budowy II Traktu Podkarpackiego, miejscowości Beskidu Małego, przez które przebiegał zyskały na znaczeniu i nastąpił ich przyśpieszony rozwój. W rękopisie opisującym powstawanie drogi von Mutz pisze o tym, że trakt ten zaczynał się w Białej, znanej z handlu materiałami włókienniczymi i winem, prowadził do Łodygowic, słynących z garbarni i po przejściu przez most na Sole biegł do położonej na wschód od Żywca Łękawicy, znanej wtedy z chałupniczego przemysłu stolarskiego, dalej przez Okrajnik, Ślemień, Las i Stryszawkę w kierunku na Suchą. Jednak oddanie do użytku w 1884 r. odcinka linii kolejowej Żywiec-Sucha, stanowiącego część kolei Transwersalnej spowodowało, że miasteczko Ślemień wraz z folwarkiem dóbr suskich całkiem podupadło zamieniając się w podrzędna wioskę. Wydawcy pocztówek najczęściej eksponowali w Ślemieniu kościół parafialny św. Jana Chrzciciela i dawną karczmę drewnianą z 2 poł. XVIII w., która została rozebrana w 1945 r. W karczmie tej do 1939 r. mieściła się betoniarnia dóbr suskich. Słynny jarmark odbywający się co drugi poniedziałek w Ślemieniu wydał na znakomitej pocztówce żywiecki fotograf
Strenger. Pocztówki z tego terenu wydawał znany wadowicki fotograf Józef Gach pochodzący ze Ślemienia. Jest rzeczą zaskakującą, że nie udało się odnaleźć na dawnych pocztówkach zachowanej do naszych czasów ruiny wielkiego pieca huty żelaza w Ślemieniu. Był to wysoki piec o pojemności kilkunastu stóp kubicznych, w którym układano warstwami rudę i węgiel drzewny. Koło wodne poruszało młoty i za pomocą miechów wtłaczało powietrze do pieca. Rocznie produkowano 100 tyś. cetnarów żelaza. Pożar w 1780 roku spowodował likwidację huty. Jasna Górka nad Ślemieniem słynąca ze źródła posiadającego cudowne właściwości była najpopularniejszym miejscem odpustowym Żywiecczyzny. Jeszcze po II wojnie światowej odpust wrześniowy, na Podniesienie św. Krzyża ściągał tłumy pątników. Kościoły drewniane były ulubionym tematem żywieckich wydawców. Wśród nich znalazł się kościół stojący przy drodze powiatowej nad Łękawką przeniesiony do Gilowic z Rychwałdu w 1757 r., po wybudowaniu tam nowej murowanej świątyni, oraz kościół Łękawicki położony na pochyłości ponad wsią do którego prowadziły kamienne schody. Na karcie pocztowej przedstawiającej widok ogólny
Gilowic, wiedeński wydawca E. Strauss, sportretował gilowicką " Straż Ogniową i Kuźnię". Kościół parafialny św. Mikołaja z Rychwałdu przed i po odnowieniu w latach 1912-14 można podziwiać na licznych pocztówkach z tego okresu. Nie została pominięta szkoła ludowa i bardziej znana szkoła tkacka z Rychwałdu. Na przełomie XVIII i XIX wieku wybudowano na tych terenach niewielkie dworki klasycystyczne w Rychwałdzie, w 1835 r. i w Moszczanicy, z krajobrazowymi ogrodami. Przyglądając się pocztówkom sprzed stu lat zauważmy, że ówcześni wydawcy starali się przedstawić w miarę możliwości pełny obraz małych wiosek. Czapki z głów przed tym wydawcą, który na początku trzeciego tysiąclecia zechce powrócić do zapomnianej tradycji.
Marek Kubica i Jan Puda
P.S Tym artykułem kończymy roczną publikację cyklu fotoreportaży zatytułowa-
nych Żywiecczyzna na starych pocztówkach.
Redakcja
