CZAS PRZYPOMNIEĆ OJCÓW DZIEJE
KORBIELÓW /cz. IV/
Początki szkolnictwa w
Korbielowie datowane są od roku 1866, kiedy to Józef
Majewski (1803-1886) w nowo zbudowanym domu na Polanie Jancikówka
urządził salę szkolną i prowadził tzw. "szkołę
zimową". Wiadomo o nim, że pochodził z Królestwa
Kongresowego i brał udział w Powstaniu Listopadowym w latach
1830-1831. Szkolnictwem zajmowała się Galicyjska Komisja
Szkolna istniejąca od 1775 roku. Szkoły podlegały i miały
być utrzymywane ze środków kościelnych. Niewiele ich było
w Galicji i najczęściej najniższego stopnia. Nadzór
pedagogiczny nad szkołami na Żywiecczyźnie sprawował
Nadzorca Szkół Narodowych Powiatu Żywieckiego, podlegając
konsystorzowi biskupiemu w Tarnowie. W szkole zatrudniany był
jeden nauczyciel, często organista, albo ksiądz. Program
nauczania obejmował naukę czytania, pisania, rachunków i
religii. Obowiązkiem szkolnym objęte były dzieci od 6 do 12
roku życia. Od roku 1868 organizacją i nadzorem szkolenia
zajmowała się Rada Szkolna Krajowa z pominięciem zwierzchności
Kościoła. Żywiecczyzna podlegała R. Sz. Okręgowej w
Wadowicach, a po 1888 roku w Żywcu. Po Józefie Majewskim
nauczycielem w Korbielowie był Mikołaj Dendys (1865-1924), w
szkole prywatnej i od roku 1905 w szkole gminnej. W roku 1908
Rada Szkolna Krajowa wydała orzeczenie o utworzeniu w
Korbielowie jednoklasowej ludowej szkoły pospolitej. Jej
organizatorem i nauczycielem prowadzącym był Erwin Poznański
(do 1912 roku). Kolejnymi nauczycielami byli: Petronela Zofia
Surowiecka, Maria Simon, Helena Brzeczkówna, Feliks Świątek,
Feliks Korczyk, a w latach 1915-1920 Maria Nowakowska.
Administracyjnie Galicja
podzielona była na 18 cyrkułów. Władzę prowincji sprawował
gubernator, a siedzibą
był Lwów. Żywiecczyzna początkowo
należała do cyrkułu w Myślenicach, a od 1819 roku w
Wadowicach. W roku 1854 Galicję podzielono na dwa okręgi:
wschodni z Namiestnictwem we Lwowie i zachodni podporządkowany
Rządowi Krajowemu w Krakowie. Okręgi dzieliły się na
obwody (w miejsce cyrkułów), a obwody na powiaty. W obwodzie
wadowickim ustanowiono 13 powiatów. Powiat Żywiecki zaistniał
w roku 1855. Po roku 1866 utworzono gminy jednowioskowe z radą
gminy, której skład liczbowy (od 8 do 36) zależny był od
ilości mieszkańców. Rada powoływała ze swego grona: wójta,
podwójtów i przynajmniej 2 przysiężnych, jako
"zwierzchność gminną". Wójtami w Korbielowie
byli w latach 1866-1933 kolejno: Józef Krzesak
"Mazur", Jan Nepomucen Gustyn, Józef Janiczek,
Wojciech Pastor, Szczepan Mocek, Józef Makuch
"Hruby" i Karol Kitka. Pisarzami gminnymi w tym
czasie byli: Józef Majewski, Wojciech Majewski, Mateusz Jędrzejas
i Jan Łański.
Turystykę w masywie Pilska,
rozumianą w innym niż obecnie znaczeniu, notowano już w średniowieczu.
Tędy, najpierw przez Przełęcz Półgórska, a od 1865 roku
Przełęcz Glinne, prowadził Trakt Miedziany z Małopolski i Śląska na Orawę i dalej na południe Europy. Mieszkańcy
Krzyżowej i Korbielowa pomagali pokonywać wzniesienia
dodatkowymi zaprzęgami ciągnącymi wozy kupieckie.
Mieli też zajęcie kowale i
kołodzieje. Pierwszym znanym z nazwiska turystą, który
odwiedził Pilsko, był Gabriel Rzączyński (1664-1737),
jezuita pedagog i przyrodnik, autor pierwszej fizjograficznej
encyklopedii Polski wydanej w Sandomierzu w 1721 roku. W
latach 1894-1899 członkowie niemieckiego towarzystwa
turystycznego "BV" (Beskiden-Verein) oznakowali
pierwsze szlaki turystyczne w Beskidzie Żywieckim, w tym
zielony z Korbielowa na Pilsko, dając początek turystycznego
zagospodarowania Pilska. Pierwszego polskiego narciarskiego
wejścia na szczyt dokonali w roku 1909 roku Walery Goetel
(1889-1972) i Władysław Pawlica (1886-1919). Plany z roku
1912, zbudowania schroniska na Hali Miziowej, pokrzyżował
wybuch pierwszej wojny światowej.
Odzyskanie niepodległości
w listopadzie 1918 roku przyniosło Polakom nadzieję na godne
życie, po 123 latach rozbiorowej niewoli. Trwająca cztery
lata I wojna światowa, niedostatek i epidemie spowodowały duże
straty w ludziach i gospodarce. Zaistniały też nowe problemy
i starcia zbrojne w celu ustalenia granic Odrodzonej Polski.
Już w styczniu 1919 roku Czesi wkroczyli na Śląsk Cieszyński,
aż pod Skoczów. Wykorzystali strategiczną okazję do napadu
w czasie, gdy główne oddziały polskie zajęte były walkami
o Lwów. W Korbielowie stacjonowała kompania piechoty do
obrony granicy od strony Polhory.
Największe zagrożenie nastąpiło
w 1920 roku, kiedy to bolszewicka Rosja przystąpiła do
wielkiej ofensywy przeciwko Polsce, zbliżając się do
Warszawy. Powszechna mobilizacja ogarnęła cały kraj. W
sierpniu bolszewicy ponieśli klęskę w Bitwie Warszawskiej,
a we wrześniu zostali pobici nad Niemnem. Spośród mieszkańców
Korbielowa w polsko-bolszewickiej wojnie uczestniczyli m. in.:
Wojciech Czul, Jan Łański, Józef Łański, Wojciech Łański,
Jan Łysień, Wojciech Majewski, Józef Makuch
"Kudzia" i Karol Pastor.
Na zdjęciu mogą być też
wymienieni powyżej mieszkańcy Korbielowa, jak i Jeleśni,
Sopotni i okolic. Wśród żołnierzy przygotowanych do
wymarszu na front znajduje się urodzony w 1900 roku na gajówce
w Korbielowie Władysław Adamczyk. Uczestnicząc w wojnie
polsko-bolszewickiej dostał się do niewoli we wrześniu 1920
roku. Po 11 miesiącach więzienia, w twierdzy w Petersburgu,
wygłodniały i chory na szkorbut otrzymał wolność w czasie
wymiany jeńców. Jego życie uratowano po długim leczeniu w
szpitalu w Baranowiczach. Jako inwalida wojenny powrócił do
rodzinnego domu w leśniczówce "Gajka" w Sopotni Małej
(żył w Straconce do 1969 roku). W marcu 1924 roku zawarł
związek małżeński z Weroniką Janoszek, córką kowala
Karola Janoszka z Jeleśni. Była to wówczas najładniejsza
panna w Jeleśni. Wielokrotnie powtarzała: "wyszłam za
mąż za inwalidę wojennego z poczucia patriotyzmu".
Ważnym wydarzeniem dla
mieszkańców Korbielowa po odzyskaniu niepodległości była
reforma szkolnictwa w 1923 roku. Szkoły ludowe przemianowano
na powszechne, zmieniając programy z czasów zaboru
austriackiego. Już w 1922 roku przystąpiono do budowy
budynku szkolnego. Budowę finansował Rząd RP (150 000 Marek
polskich), a budulec (drewno) ofiarował arcyksiążę Karol
Stefan Habsburg. Szkołą kierowała Helena z Brzęczków Gąsiorowa
w latach 1926-1934, a następnie jej mąż Władysław Stanisław
Gąsior w latach 1934-1944. Oboje poza nauczaniem zajmowali się
działalnością społeczną i kulturalną wsi, a także
wychowaniem patriotycznym młodzieży. Zainicjowali powstanie
biblioteki szkolnej w 1925 roku i kursu narciarstwa w 1935
roku, wspieranego przez Towarzystwo Krzewienia Narciarstwa. W
szkole organizowano też kurs trykotarski, a latem turnusy
kolonijne Hufca harcerek z Wadowic. Helena Gąsior podejmowała
się też leczenia i udzielania doraźnej pomocy lekarskiej.
Szkoła, poprzez dodatkowe
inicjatywy nauczycieli, była zalążkiem działalności
kulturalnej. Początkiem lat trzydziestych powstał Zespół
Regionalny "Pilsko", założony przez Józefa
Dendysa (1901-1960), oraz chór kościelny prowadzony przez
Weronikę Łańską (1914-1969), zajmujący się również
sztuką teatralną. Pomagały w tym Katolickie Stowarzyszenie
Młodzieży i Ochotnicza Straż Pożarna z orkiestrą. Istniały
też okresowo różne organizacje społeczne i polityczne jak:
Kółko Rolnicze, Ognisko Związku Podhalan, Liga Obrony
Powietrznej i Przeciwgazowej, Koło Polskiego Stronnictwa
Ludowego i Koło Związku Hallerczyków. We wrześniu 1932
roku generał Józef Haller, będąc na Żywiecczyźnie,
odwiedził Korbielów.
Józef Pszczółka
Bibliografia: Andrzej
Majewski "Dzieje Korbielowa"
Kronika rodziny Adamczyków
