Święto Pracowników
Poczty Polskiej
18 października 1558 roku
to dzień, w którym ustanowiono pocztę w Polsce. Stało się
to za sprawą ostatniego z Jagiellonów króla Polski Zygmunta
II Augusta. Syn króla Zygmunta Starego i pochodzącej z Włoch
Bony, po śmierci swej matki, prowadził zawiłe procesy w
celu zwrotu pieniędzy wywiezionych tam na przechowanie z
powodu wojen i niepokoi w Polsce /tzw. sumy neapolitańskie/.
Drugą przyczyną było odzyskanie pozostałego we Włoszech
spadku po matce.
Historia nowoczesnej poczty
w Europie sięga końca XV wieku. Włoch Roger Taxis z
Bergamo, w latach 1440-1493 zorganizował na dworze
habsburskim w Wiedniu, potem w Insbruku i Tyrolu, regularną
pocztę prywatną. Potomek rodziny Taxisów, Franciszek,
zorganizował pocztę o charakterze międzynarodowym. Główny
szlak pocztowy połączył Wiedeń z Brukselą, a następnie z
Paryżem i dalej z Toledo i Granadą w Hiszpanii. Jako początek
europejskiego systemu pocztowego przyjęto dzień 1 marca 1501
roku, a był to dzień kiedy w Gandawie zaczął funkcjonować
urząd nadzorujący działalność poczty w Niderlandach.
Słowo poczta pochodzi z łacińskiego
"posita statio" oznaczającego miejsce - stację,
gdzie za odpowiednią opłatą można było zmienić wóz i
konie, a powożący mogli się posilić.
W języku włoskim słowo to
uproszczono, zastępując słowem "posta", co
zachowało się nadal w wielu językach.
W dekrecie króla Zygmunta
II Augusta, ustanawiającym pocztę napisano m.in.: "dla
Naszej i poddanych naszych wygody, abyśmy My i oni z większą
wygodą mogli wysyłać listy do Włoch, jako też inne sprawy
tam załatwiać". A te inne sprawy, to zapewne przywóz
kosztowności, a także południowych towarów zwanych włoszczyzną
i co bardzo istotne, przypływ ludzi nowej epoki, tworzących
sztukę "Odrodzenia". Król w owym dekrecie mianował
Włocha Prospera Prowanę przełożonym poczty. Do jego obowiązków
należało uruchomienie regularnej łączności między
Krakowem a Wenecją, przez Będzin, Tarnowskie Góry, Gliwice
i Racibórz. Miał też obowiązek nadzoru nad jej regularnym
funkcjonowaniem. Trasę włoską przebywano w ciągu 10 dni.
Pomiędzy Wenecją a Neapolem funkcjonowała poczta zarządzana
przez inną rodzinę włoską tj. Thurn-Taxis, przeciwników
Prospera Prowany.
Od roku 1562 trasa poczty
została przedłużona z Krakowa do Wilna, a przebywano ją w
7 dni. Rozwój poczty w Polsce zawdzięczamy w dużej mierze
rodzinie Montelupich, której członkowie: Sebastian, Walery i
jego synowie Walery, Karol i Dominik (we Lwowie) kierowali
pocztą w Polsce w latach 1569-1662. Reorganizację poczty
przeprowadził król Stefan Batory w 1583 roku nadając jej
charakter publiczny i ustanowił jednolite opłaty od osób
prywatnych, bez względu na odległość. Przed rokiem 1772 było
już 22 traktów pocztowych krajowych, od Wschowy i Drezdenka,
po Kamieniec, Winnice, Smoleńsk, Połock i Królewiec. Przesyłki
pocztowe i ludzi przewożono dyliżansami z konnym zaprzęgiem.
W 1743 roku podróżowano z Warszawy do: Rzymu 36 dni, Paryża
i Londynu 23 dni, Wiednia 15 dni, a krajowych - Wrocławia i
Poznania 10 dni, Krakowa 8 dni i Lublina 4 dni.
W okresie porozbiorowym aż do 1918 roku czynne były poczty
zaborców, a w krótkich okresach Księstwa Warszawskiego
(1807-1815), Królestwa Polskiego (1815-1870) i wolnego miasta
Krakowa (1846-1848).
Pocztą, jako przedsiębiorstwem
państwowym, zajmowało się od chwili odzyskania niepodległości
w 1918
roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, następnie Poczt
i Telegrafów, po 1945 roku Ministerstwo Łączności.
W ostatnich latach POCZTA
POLSKA wielokrotnie ulegała zmianom organizacyjnym. Mimo, że
z powodu innych środków łączności zmniejszyło się
zapotrzebowanie na jej usługi, nadal jest instytucją
potrzebną. Żaden SMS nie zastąpi nam słów napisanych w liście,
czy też widokówki przesłanej z urlopu.
A w dodatku, dzięki
poczcie, możemy kolekcjonować znaczki, które uczą i bawią.
P.s. Mnie, choć korzystam z
wiarygodnych źródeł, trudno uwierzyć w w/w terminy podróży
z 1743 roku, gdyż teraz, moją 2 kg przesyłkę dostarczono
do Anglii po 20 dniach (12.09. - 02.10.2007).
Józef Pszczółka
