PANORAMA GMIN ŻYWIECCZYZNY - WĘGIERSKA GÓRKA
 Jest to gmina czterowioskowa (Węgierska Górka, Cięcina, Cisiec i Żabnica). Według danych z roku 2002, obszar gminy wynosi 77,06 km2, co stanowi 8% powierzchni powiatu. Użytki rolne zajmują 40%, użytki leśne 50%, inne 10% powierzchni gminy. 55% obszaru gminy mieści się w granicach Żywieckiego Parku Krajobrazowego.
W roku 2004, gminę zamieszkiwało 14 606 osób, z tego w Węgierskiej Górce około 5000, w Cięcinie 5000, Ciścu i Żabnicy około 4600. Gęstość zaludnienia wynosi 198,5 osób/km2. Cięcina Dolna, Węgierska Górka i Cisiec położone są
w dolinie rzeki Soły w odległości około 10 km na południe od Żywca, stanowiącej część południową Kotliny Żywieckiej. Cięcina Górna położona jest w dolinie potoku Cięcinka, a Żabnica w dolinie Żabniczanki. W obszarze gminy znajduje się ośmiokilometrowy odcinek rzeki Soły.
Gmina sąsiaduje z gminami Milówka, Ujsoły, Jeleśnia, Radziechowy - Wieprz. W sąsiedztwie gminy są zbocza Baraniej Góry, Romanki, Lipowskiej, a w bezpośredniej bliskości Magury Cięcińskiej, Abrahamowa
i Prusowa, o wysokości ponad 1000 m n.p.m.
Węgierska Górka to wieś młoda wyrosła na bazie osady przyfabrycznej Odlewni Żeliwa założonej w I połowie XIX wieku na polach folwarku o tej samej nazwie. Po I wojnie światowej folwark został rozparcelowany,
a na jego gruntach w błyskawicznym tempie powstała osada typu rolniczo-przemysłowego i letniskowego.
 Gminę przecina na część zachodnią i wschodnią rzeka Soła, droga nr 69 relacji Żywiec - Zwardoń i tor kolejowy relacji Katowice - Zwardoń z przedłużeniem do Żyliny i dalej na południe Europy. Przez Cisiec Mały przebiega fragment drogi cesarskiej wybudowanej przez Austriaków w drugiej połowie XVIII wieku. W budowie jest nowa droga ekspresowa S 69 lokalizowana wzdłuż lewego brzegu Soły. Wsie należące do gminy z wyjątkiem samej Węgierskiej Górki cechuje gęsta zabudowa. Wzdłuż potoków górskich wije się droga wiejska, a w jej bezpośredniej bliskości stoją jeden obok drugiego domy mieszkalne i zabudowania gospodarcze, uniemożliwiające lub utrudniające jej poszerzanie lub budowę chodników dla pieszych. Drogi są w złym i bardzo złym stanie. Wzmagający się ruch samochodowy utrudnia życie mieszkańcom, a zły stan dróg kierowcom pojazdów.
Gmina posiada dobre zaplecze rekreacyjno-turystyczne, a jej głównymi atrakcjami są: zdrowy, górski klimat, pokaźne obszary leśne i piękno górskiej przyrody. Jest to doskonała baza wypadowa w okoliczne góry.
Gmina posiada własną sieć wodociągową i kanalizacyjną. Na terenie gminy zlokalizowana jest oczyszczalnia ścieków, przejmująca również ścieki z gminy Milówka.
Gmina realizuje selektywną gospodarkę odpadami.
Łączność ze światem zapewnia sieć telefonii kablowej, komórkowej i upowszechniający się dynamicznie internet.
 W roku 2004 w gminie zarejestrowanych było 890 firm i podmiotów gospodarczych. Wśród nich było ok. 100 firm średnich, zatrudniających 11-50 osób, pozostałe to firmy małe zatrudniające nie więcej niż 10 osób, prowadzące różnorodną działalność gospodarczą, między innymi: rzemieślniczą, produkcyjną, handlową, gastronomiczną i usługową. Duży odsetek mieszkańców znajduje również zatrudnienie poza obszarem gminy w zakładach produkcyjnych na terenie powiatu żywieckiego, Bielska-Białej czy nawet Katowic.
Największym zakładem przemysłowym w Węgierskiej Górce jest "Metalpol" S.A., dawna Odlewnia Żeliwa. "Metalpol" S.A. jest jednym z najstarszych zakładów odlewniczych w Polsce, o ponad 160-letniej tradycji. Specjalizuje się w produkcji armatury przemysłowej, kształtek wodociągowych, sprzętu kanalizacyjnego oraz szerokiej gamy odlewów z żeliwa szarego i sferoidalnego dla potrzeb przemysłu maszynowego i motoryzacji.
Z dniem 1 marca 2000 r. w wyniku przekształceń własnościowych, Fabryka Armatury i Odlewnia S.A. Węgierska Górka weszła
w skład francuskiej Spółki Odlewnictwa i Metalurgii CF2M, która jest grupą przedsiębiorstw specjalizujących się w produkcji szerokiego asortymentu wyrobów odlewniczych.
Jednym z większych zakładów produkcyjnych w gminie jest również "Żywiec-Zdrój" S.A. zlokalizowany w Cięcinie Górnej, zajmujący się produkcją naturalnej wody źródlanej.
Inne podmioty gospodarcze funkcjonujące na terenie Gminy Węgierska Górka to m.in.:
"Promed" - wyroby drzewne w Cięcinie,
"Pro - Drewex" - wyroby drzewne w Żabnicy,
Powszechna Spółdzielnia Spożywców "Społem" z/s w Węgierskiej Górce,
Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" z/s w Cięcinie,
Wytwórnia Napojów Chłodzących "Faber 1928" w Węgierskiej Górce,
Rozlewnia Naturalnych Wód Mineralnych "Żywiec-Perła" w Żabnicy,
Toruńskie Zakłady Materiałów Opatrunkowych "Bella" w Ciścu,
Ogólnopolska Sieć Handlowa "EURO" w Węgierskiej Górce,
Polskie Składy Budowlane - Oddział w Ciścu,
Nadleśnictwo Węgierska Górka,
Bank Spółdzielczy Węgierska Górka.
 Gospodarstwa rolne, podobnie jak w całej Żywiecczyźnie, są tu karłowate i cechuje je tzw. szachownica pól. Pola położone na stromych zboczach są trudne do uprawy, a zastosowanie maszyn rolniczych jest niemożliwe. Z tego powodu tradycyjne rolnictwo chłopskie upadło, a zalecane nowe formy rolnictwa ekologicznego nie znajdują na razie szerszego zrozumienia.
Jaskółką - zwiastującą rozbudzanie zainteresowania rozwojem owczarstwa stał się działający w gminie od 2000 roku, Związek Hodowców Owiec, Kóz i Produkcji Zdrowej Żywności. Stowarzyszenie w pierwszym rzędzie stawia na rozwój owczarstwa i przywrócenia halom oraz polanom ich wielowiekowej funkcji, górskich pastwisk.
Węgierska Górka jest siedzibą Nadleśnictwa - Węgierska Górka, z obrębami Lipowa i Węgierska Górka.
Zasięg działania administracyjnego Nadleśnictwa Węgierska Górka obejmuje teren gmin: Lipowa, Radziechowy-Wieprz, Węgierska Górka. Nadleśnictwo podzielone jest na 13 leśnictw o średniej powierzchni 700 ha.
Obręb leśny Węgierska Górka obejmuje 7 leśnictw i składnicę drewna.
Lasy Nadleśnictwa Węgierska Górka są lasami wielofunkcyjnymi. Z funkcji poza produkcyjnych największe znaczenie mają wodochronność i glebochronność.
Lasy Nadleśnictwa w całości zostały zaliczone do lasów ochronnych, gdzie wyszczególniono:
- lasy rezerwatowe - 0,4% pow.
- lasy glebochronne, wodochronne i w strefie oddziaływania przemysłu - 91,2% pow.
- ostoje głuszca - 1,4 % pow.
- wyłączone drzewostany nasienne - 1,7 % powierzchni.
Z wyjątkiem nielicznych małych kompleksów całe Nadleśnictwo Węgierska Górka znajduje się na terenie Zespołu Parków Krajobrazowych Beskidu Śląskiego i Żywieckiego.
Nadleśnictwo oferuje dwie ścieżki dydaktyczno-przyrodnicze: "Dolina Zimnika", na terenie gminy Lipowa i "Trakt Cesarski", w Ciścu, które obejmują jedne z najciekawszych miejsc przyrodniczych na tym terenie.
Lasy Nadleśnictwa Węgierska Górka są rejonem bardzo atrakcyjnym turystycznie, a stosunkowo dobrze rozwinięta sieć szlaków komunikacyjnych i nieduża odległość od dużych aglomeracji miejskich (Górny Śląsk, Kraków) sprawia, że są to tereny łatwo dostępne dla turystów. Przez lasy nadleśnictwa biegnie duża ilość szlaków turystycznych pieszych, rowerowych i konnych, o których będzie mowa niżej.
Odziedziczone monokultury świerkowe, okazały się mało odporne i podatne na działanie szkodników pierwotnych (zasnuja)
i szkodników wtórnych (korniki). Dlatego najważniejszym działaniem leśników z Nadleśnictwa Węgierska Górka w obecnej chwili jest przywrócenie pierwotnego składu gatunkowego drzewostanów zgodnego z siedliskowymi typami lasu w procesie zakrojonym na szeroką skalę - przebudowy drzewostanów.
 Nadleśnictwo troszczy się także
o ekologiczną edukację społeczeństwa. W tym celu
w obiektach Nadleśnictwa i jego otoczeniu funkcjonuje Izba Edukacji Przyrodniczo-Leśnej
i ścieżka dydaktyczna, przyrodniczo - leśna. Ich zwiedzenie przyczynia się do wzbogacenia wiedzy o lesie, jego wartościach i znaczeniu.
Wychowanie i kształcenie dzieci i młodzieży z terenu gminy zapewniają placówki oświatowe: przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja i jedna szkoła ponadgimnazjalna.
Wychowanie i opiekę przedszkolną zapewnia 5 przedszkoli,
2 w Ciścu i po jednym w pozostałych wsiach.
Szkół podstawowych 6-klasowych jest pięć. Dwie w Cięcinie
i po jednej w pozostałych wsiach.
Gimnazja są cztery, po jednym w każdej wsi. Gimnazjum w Cięcinie liczy sobie 239 uczniów, a zatrudnionych jest w nim 19 nauczycieli.
Absolwenci gimnazjów mają ofertę podjęcia dalszego kształcenia w miejscowym Zespole Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych, w przeszłości przygotowującej kadry dla potrzeb Odlewni. Wszystkie budynki szkolne wzniesione zostały w okresie PRL.
Są na bieżąco modernizowane i zaopatrywane w nowoczesny sprzęt szkolny i pomoce naukowe. Przy wszystkich szkołach podległych gminie są szkolne sale gimnastyczne i boiska przyszkolne.
Sprawami kultury i promocji gminy zajmuje się prężnie działający Ośrodek Promocji Gminy. Ośrodkowi podlega biblioteka gminna z trzema punktami filialnymi, liczący około 80 osób Dziecięcy Zespół Regionalny "Mały Haśnik" w Żabnicy z pięcioosobową kapelą, muzeum w forcie "Wędrowiec", Punkt Informacji Turystycznej oraz Zespół Pieśni i Tańca "Gronicki", który działa pod patronatem Stowarzyszenia Miłośników Małej Ojczyzny "Cięcina" w Cięcinie.
 OPG jest organizatorem cyklicznych wystaw czasowych oraz okolicznościowych imprez kulturalnych, sportowych i turystycznych. OPG sprawuje mecenat nad ludowymi twórcami kultury.
W centrum zainteresowania OPG jest powstała w 1999 r. z inicjatywy muzyków i tancerzy z Beskidu Śląskiego i Żywieckiego Kapela Góralska "Baciarka". Od 2000 roku działa tu "KAPELA PIECZARKÓW" . Jest to sześciu młodych ludzi z Żywiecczyzny, w skład którego wchodzą liderzy, kompozytorzy i założyciele grupy - bracia: Paweł i Rafał Pieczarka. Zespół odbył wielką trasę koncertową oraz wystąpił na najwiekszym festiwalu
w Polsce "Przystanek Woodstock 99" organizowanym przez Jurka Owsiaka, gdzie podbił 200-tysięczną publiczność, będąc według "Gazety Wyborczej" największą sensacją festiwalu. Zdobył także pierwsze miejsce z utworem "Wina nalej" na liście przebojów TELEEXPRESSU - JUNIOR TVP1. W roku 2003 z inicjatywy księdza Arkadiusza Talika w Żabnicy powstała 35-osobowa młodzieżowa orkiestra dęta, nad którą batutę prze-jął Karol Piątek. Z powodzeniem orkiestra zadebiutowała w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych w Żywcu.
Żabnicę - Skałkę upatrzył sobie i tu postanowił spędzać wszystek wolny czas Wojciech Opania, inżynier architekt, profesor na Wydziale Architektury Politechniki Gliwickiej. Tu w domku letniskowym powstała galeria prac profesora, studentów,
a także miejscowych twórców ludowych Kupczaka i Tadeusza Gołucha. Tadeusz Gołuch prowadzi również szkółkę rzeźbiarską dla utalentowanej młodzieży z terenu gminy.
W Ciścu Małym funkcjonuje Prywatne Muzeum "Ocalenie". Jego założycielem, kustoszem
i przewodnikiem zarazem jest Jan Talik, mieszkaniec tej wsi, rolnik, muzykant zafascynowany przeszłością i zwyczajami ludu mieszkającego w dorzeczu górnej Soły.
 Węgierska Górka doczekała się szeregu publikacji książkowych, a wśród nich znajduje się monografia autorstwa Karola Suchanka "Z przeszłości Węgierskiej Górki", kilka publikacji o obronie Węgierskiej Górki we wrześniu 1939 r., monografia szkoły w Cięcinie, książka o budowie kościoła w Ciścu i wiele innych. Ciekawa jest strona internetowa Szymona Urbasia "Wegierska Górka na starej pocztówce". Gmina wydaje też gazetę gminną "Nowiny gminy Węgierska Górka".
Gmina ze względu na swe położenie, walory krajobrazowe i przyrodnicze oraz tradycje letniskowe sięgajace jeszcze wieku XIX-go, upatruje swój dalszy rozwój w rozwijaniu przedsiębiorczości jej mieszkańców również na polu organizacji turystyki, rekreacji i wypoczynku w porze letniej i zimowej.
Na terenie gminy zlokalizowanych jest kilkadziesiąt ośrodków wczasowych, pensjonatów, gospodarstw agroturystycznych, pokoi gościnnych i domków letniskowych, gdzie można godnie odpocząć, zjeść i zabawić się. Łącznie oferują one przyjezdnym ponad 2000 miejsc noclegowych. Do najstarszych tego typu obiektów należy niewatpliwie wybudowany jeszcze w okresie międzywojennym kolonijny ośrodek PKP w Węgierskiej Górce. Dobrze rozwinięta sieć gastronomiczna jest w stanie zaspokoić najwybredniejsze gusta.
Dla przyjezdnych godnymi polecenia na terenie gminy są:
W Cięcinie XVI- wieczny kościół dre-wniany w stylu śląsko-małopolskim. Stoi przy drodze do Cięciny Górnej.
Cmentarz parafialny, ulokowany w centrum wsi przy drodze do Węgierskiej Górki.
W Węgierskiej Górce - fort wojenny "Wędrowiec"
z 1939 r., stoi przy drodze do Żabnicy, a w centrum wsi stanął niedawno obelisk ku czci Jana Pawła II, przy którym jest początek liczącego 42 km szlaku papieskiego.
W Żabnicy kościół drewniany, XX-wieczny w stylu śląsko-małopolskim, pomnik ku czci powieszonych tu w czasie okupacji hitlerowskiej 10 bojowników ruchu oporu, a w Żabnicy Skałce uroczo położona kaplica drewniana. Węgierska Górka to dobre miejsce wypadowe w góry znakowanymi szlakami turystycznymi: pieszymi i rowerowymi.
Dla amatorów narciarstwa zjazdowego w Cięcinie Górnej, w Żabnicy
i na Boraczej czynne są wyciągi narciarskie.
 W samej Węgierskiej Górce nad brzegiem rzeki Soły pięknie położony i dobrze wyposażony ośrodek sportowy z boiskiem do piłki nożnej, oddany do użytku w 1962 roku, w pozostałych wsiach, również przy szkołach należących do gminy boiska sportowe do piłki nożnej i innych gier zespołowych. Oprócz uczniowskich klubów sportowych wymienić należy wyróżniające się kluby: RKS Metal Węgierska Górka, Skałka Żabnica w lidze okręgowej, Świt - Cięcina, PKS Maksymilian w Ciścu, siatkarski KS Halny w Węgierskiej Górce. Skałka to solidny klub z ambicjami na 4 ligę, w drużynie są młodzi, ambitni, żądni zwycięstw zawodnicy. W 2005 roku zaczęto budowę nowego boiska, które pozwoli spełnić wymogi na grę w wyższych ligach. W sezonie 2005/2006 w Skałce zadebiutowali pierwsi obcokrajowcy - Słowacy, pomocnicy Radoslav Janiś, Frantisek Paulus i bramkarz Jozef Ritnosik.
OPG jest organizatorem licznych masowych imprez sportowych, do których należy zaliczyć m.in. cross rowerowy, cross beskidzki, biegi górskie, turniej czterech stoków, liczne puchary Wójta Gminy.
Poczynania władz gminnych wspierają organizacje społeczne, do których należy zaliczyć 4 jednostki OSP z czterema remizami, koła gospodyń (KGW), komendę hufca ZHP w Węgierskiej Górce, Polski Związek Wędkarski, Stowarzyszenie "Grań", przyparafialne "Oazy", Koło nr 26 - PTTK i inne.
Niemal 100% mieszkańców gminy jest wyznania rzymsko-katolickiego. Życie duchowe organizują tu 3 parafie: świętej Katarzyny w Cięcinie z kościołami św. Katarzyny z XVI wieku i Przemienienia Pańskiego z 1986 roku dla Cięciny i Węgierskiej Górki. Parafii podlega kaplica w Cięcinie Górnej, parafia i kościół świętego Maksymiliana Kolbego w Ciścu. Parafii podlega kaplica w Ciścu Małym, parafia i kościół Matki Boskiej Częstochowskiej w Żabnicy. Parafii podlega kaplica na Skałce.
Przy wszystkich parafiach funkcjonują cmentarze wyznaniowe. Przy parafii w Żabnicy dom zakonny ss. Albertynek, a w Cięcinie Salwatorianek.
Budżet gminy Węgierska Górka na początku XXI stulecia oscylował wokół kwoty 20 milionów zł.
Tekst i foto: H. Woźniak
|
