Ptaki przez cały rok
KWIECIEŃ
Temat miesiąca: Głosy ptaków
Ptak miesiąca: Kukułka
 Po zimowym wyciszeniu z wiosną ptaki zaczynają sygnalizować głosem swoją obecność.
W kwietniu odzywają się coraz bardziej różnorodnymi głosami - do wiosennego ptasiego zgiełku dołącza coraz więcej gatunków.
Ptaki odzywają się dzięki specjalnej budowie narządu głosowego - krtani dolnej. Pozwala ona wydobywać ptakom dźwięki od dość ograniczonych, jak np. u mew, kuraków do bardzo złożonych i mocno modulowanych, jak np. u drozdów, szpaków i papug. Te ostanie są jednymi z najlepszych naśladowców mowy ludzkiej.
Sygnały głosowe, jakie ptaki sobie przekazują, mają dwojakie znaczenie. Jedna grupa głosów ma charakter porozumiewawczy. Dźwięki te są zwykle krótkie i mało urozmaicone. Do tej grupy należą głosy alarmujące, np. w celu ostrzeżenia o zbliżającym się drapieżniku. Za pomocą innych ptaki informują się o znalezieniu pokarmu, utrzymują łączność w wędrującym stadzie (np. gęsi),
a pisklęta dopominają się o pokarm.
Bardziej naszą uwagę zwraca jednak drugi rodzaj ptasich głosów - śpiew. Ptaki śpiewają wiosną, dając do zrozumienia innym przedstawicielom swojego gatunku, że terytorium lęgowe, z którego dochodzi głos, jest już zajęte. Jest to sygnał przywabiający partnerkę, a jednocześnie ostrzeżenie dla konkurenta.
Życzymy udanej wiosny z kukułką!
Śpiew, który jest charakterystyczny dla poszczególnych gatunków ptaków, różni się częstotliwością, sposobem modulowania, długością frazy. Dzięki umiejętności rozpoznawania śpiewu ptaków, ornitolodzy mogą "wykryć" obecność ptaka z gatunku, który pędzi bardziej skryty tryb życia, nie widząc go osobiście (np. derkacz, bąk, puchacz). Umiejętność ta ma duże znaczenie praktyczne, ale też daje nasłuchującemu dużo przyjemności.
Głosem, który rozpoznawalny jest przez zdecydowaną większość osób, dysponuje kukułka. Jej bardzo charakterystyczne "kuku kuku", któremu zawdzięcza swoją nazwę nie tylko w języku polskim, można usłyszeć u nas od drugiej połowy kwietnia. Wtedy kukułka zaczyna przylatywać do nas, jaja składa od połowy maja do połowy lipca.
Powszechnie znany jest obyczaj lęgowy kukułki, polegający na podrzucaniu jaj do gniazd innych ptaków. Po wylęgnięciu pisklę kukułki wyrzuca z gniazda jaja i pisklęta gospodarza. Rodzice wyrzuconych piskląt z oddaniem karmią znacznie większego od siebie podrzutka. Takie zachowanie w ornitologii nosi nazwę pasożytnictwa lęgowego. W przypadku kukułki ofiarami tego obyczaju padają najczęściej: pliszka siwa, świergotek drzewny, kopciuszek, trzcinniczek.
Kukułka żywi się owadami, szczególnie chętnie zjada duże gąsienice motyli.
Proponujemy przeprowadzenie obserwacji, polegającej na nasłuchiwaniu i odnotowaniu pierwszego w roku głosu kukułki. Zadanie to jest łatwe do wykonania, a powtarzane przez kilka lat
z rzędu przynosi ciekawe informacje na temat terminu przylotów kukułki na danym terenie, czyli pozwala określić tzw. fenologię przylotów.
OTOP
|
