Żywiecczyzna i jej ostatni właściciele
Żywiecczyzna i jej ostatni właściciele to tytuł wystawy otwartej
w dniu 28 kwietnia 2006 r. w Archiwum Wojewódzkim w Katowicach. Wystawy poświęconej
dwom pokoleniom żywieckiej linii Habsburgów: Karolowi Stefanowi z Marią Teresą
i jego synowi Karolowi Olbrachtowi ożenionemu z piękną Alicją Ancacrona, wdową
po polskim arystokracie Badenim. Z Żywca do Katowic przyjechały 2 autokary
z gośćmi, kapelą i poczęstunkiem. Uroczystość otwarcia zaszczycili swą obecnością
przedstawiciele władz Żywca i Katowic oraz najbardziej zainteresowani
wystawą muzealiści i archiwiści z województwa śląskiego. Gościem honorowym
uroczystości była arcyksiężna Maria Krystyna Habsburg, na stałe mieszkająca
w Żywcu. Ciekawym akcentem uroczystości było przekazanie przez dyrektora browaru
żwieckiego księgi miejskiej z 1766 roku Acta Civitatis. Wystawa ilustrująca
najważniejsze fotografie i dokumenty ze zbiorów żywieckiego Archiwum czynna
będzie do 30 września 2006 roku.
7 kwietnia 1933 r. w wieku 73 lat zmarł arcyksiążę Karol Stefan Habsburg (1860–1933),
a 10 maja tego samego roku jego żona Maria Teresa (1862–1933). Oboje pochowani
zostali we wzniesionej w 1929 r. kaplicy grobowej Habsburgów w kościele parafialnym
w Żywcu.
W roku 1838 Adam Wielopolski zaręczony z bogatą panną we Lwowie sprzedał zadłużone
dobra żywieckie arcyksięciu Karolowi Ludwikowi Habsburgowi, synowi cesarza
Leopolda II. Habsburgowie drogą nieustannych zakupów powiększyli swoje dobra
żywieckie nabytkami w rejonie Lanckorony, Białej i Cieszyna. W 1856 roku uruchomiony
został Browar Arcyksiążęcy, który po dzień dzisiejszy sławi imię miasta na
całym świecie. Szczególnie zaś interesowały ich lasy, których powierzchnia
sięgała około 44 tysięcy hektarów, a w okresie największej świetności 53 263
ha. Gospodarka leśna Habsburgów w Beskidzie Żywieckim i Małym oceniana jest
jako przodująca w skali Polski, a także Europy.
Karol Stefan Habsburg w roku 1895, w wieku 35 lat w randze admirała floty
osiadł na stałe w Żywcu. W sąsiedztwie zamku Komorowskich i Wielopolskich
/starego zamku/ stała już nowoczesna, okazała
rezydencja - pałac Habsburgów, który przez nowego gospodarza był rozbudowywany
i modernizowany. Dobudowana została "sala lustrzana", kaplica pałacowa,
kuchnia, pawilon rozrywkowy i ryzalit. Zmodernizowany został ogród pałacowy,
który dziś pełni rolę parku miejskiego, a przy ulicy Kościuszki 39 powstał
gmach Administracji Dóbr. Karol Stefan identyfikował się z Polską, Polakami
i środowiskiem żywieckim. W 1914 r. osobiście żegnał idących na wojnę żołnierzy
II kompanii Sokolników żywieckich, na cele Polskiego Czerwonego Krzyża przekazał
pałacyk Lubomirskich w Rajczy, a jego dwaj synowie Leon i Karol Olbracht wstąpili
w 1918 r. do wojska polskiego. W czasie wojny rozważana była propozycja jego
kandydatury na króla przyszłego państwa polskiego. Do 1918 roku Karol Stefan
pełnił godność prezesa Akademii Umiejętności w Krakowie. Znał kilka języków
obcych (włoski, węgierski, hiszpański, słoweński i angielski), a po zamieszkaniu
w Żywcu nauczył się języka polskiego. Dzieci i rodzina wychowywane były w
duchu polskim i w szacunku do kraju, z którym z własnego wyboru związali swój
los. Na mocy traktatu pokojowego z Austrią w Saint Germain dobra żywieckich
Habsburgów w 1919 r. przeszły pod zarząd
komisaryczny państwa polskiego.
W 1921 r. Karol Stefan otrzymał obywatelstwo polskie i rozpoczął starania
o odzyskanie dóbr. Równocześnie poczynił zobowiązania dokonania pewnych darowizn
na rzecz państwa polskiego. Tym sposobem majątek w Lipowej przypadł Instytutowi
Hodowlanemu działającemu pod patronatem Akademii Umiejętności w Krakowie.
Na obszarze 10 tysięcy hektarów lasu babiogórskiego funkcjonuje dziś Babiogórski
Park Narodowy, a w podarowanym pałacyku w Rajczy było wpierw sanatorium dla
żołnierzy chorych na płuca, a obecnie mieści się tam dom pomocy społecznej.
W roku 1924 Karol Stefan za poparciem
Józefa Piłsudskiego i dworu hiszpańskiego odzyskał dobra żywieckie.
Żona Maria urodziła 3 córki (Mechtyldę, Eleonorę i Renatę oraz 3 synów Karola
Olbrachta, Leona i Wilhelma. Mehtylda związała swój los z Czartoryskimi, a
Renata z Radziwiłłami. Sprzeniewierzył się woli rodziny Wilhelm, którego
ojciec się wyrzekł, a dobra żywieckie odziedziczył po ojcu jego syn Karol
Olbracht (1888-1951). cdn
Opracował Hieronim Woźniak
