Żywiecczyzna i jej ostatni właściciele
Żywiecczyzna i jej ostatni właściciele to tytuł wystawy otwartej w dniu
28 kwietnia 2006 r. w Archiwum Wojewódzkim w Katowicach. Wystawy poświęconej
dwom pokoleniom żywieckiej linii Habsburgów: Karolowi Stefanowi z Marią Teresą
i jego synowi Karolowi Olbrachtowi ożenionemu z piękną Alicją Ancacrona, wdową
po polskim arystokracie Badenim. Z Żywca do Katowic przyjechały 2 autokary z
gośćmi, kapelą i poczęstunkiem. Uroczystość otwarcia zaszczycili swą obecnością
przedstawiciele władz Żywca i Katowic oraz najbardziej zainteresowani
wystawą muzealiści i archiwiści z województwa śląskiego. Gościem honorowym uroczystości
była arcyksiężna Maria Krystyna Habsburg, na stałe mieszkająca w Żywcu. Ciekawym
akcentem uroczystości było przekazanie przez dyrektora browaru żwieckiego księgi
miejskiej z 1766 roku Acta Civitatis. Wystawa ilustrująca najważniejsze fotografie
i dokumenty ze zbiorów żywieckiego Archiwum czynna będzie do 30 września 2006
roku.
7 kwietnia 1933 r. w wieku 73 lat zmarł arcyksiążę Karol Stefan Habsburg (1860–1933),
a 10 maja tego samego roku jego żona Maria Teresa (1862–1933). Oboje pochowani
zostali we wzniesionej w 1929 r. kaplicy grobowej Habsburgów w kościele parafialnym
w Żywcu.
W roku 1838 Adam Wielopolski zaręczony z bogatą panną we Lwowie sprzedał zadłużone
dobra żywieckie arcyksięciu Karolowi Ludwikowi Habsburgowi, synowi cesarza Leopolda
II. Habsburgowie drogą nieustannych zakupów powiększyli swoje dobra żywieckie
nabytkami w rejonie Lanckorony, Białej i Cieszyna. W 1856 roku uruchomiony został
Browar Arcyksiążęcy, który po dzień dzisiejszy sławi imię miasta na całym świecie.
Szczególnie zaś interesowały ich lasy, których powierzchnia sięgała około 44
tysięcy hektarów, a w okresie największej świetności 53 263 ha. Gospodarka leśna
Habsburgów w Beskidzie Żywieckim i Małym oceniana jest jako przodująca w skali
Polski, a także Europy.
Karol Stefan Habsburg w roku 1895, w wieku 35 lat w randze admirała floty osiadł
na stałe w Żywcu. W sąsiedztwie zamku Komorowskich i Wielopolskich /starego zamku/
stała już nowoczesna, okazała
rezydencja - pałac Habsburgów, który przez nowego gospodarza był rozbudowywany
i modernizowany. Dobudowana została "sala lustrzana", kaplica pałacowa,
kuchnia, pawilon rozrywkowy i ryzalit. Zmodernizowany został ogród pałacowy,
który dziś pełni rolę parku miejskiego, a przy ulicy Kościuszki 39 powstał gmach
Administracji Dóbr. Karol Stefan identyfikował się z Polską, Polakami i środowiskiem
żywieckim. W 1914 r. osobiście żegnał idących na wojnę żołnierzy II kompanii
Sokolników żywieckich, na cele Polskiego Czerwonego Krzyża przekazał pałacyk
Lubomirskich w Rajczy, a jego dwaj synowie Leon i Karol Olbracht wstąpili w 1918
r. do wojska polskiego. W czasie wojny rozważana była propozycja jego kandydatury
na króla przyszłego państwa polskiego. Do 1918 roku Karol Stefan pełnił godność
prezesa Akademii Umiejętności w Krakowie. Znał kilka języków obcych (włoski,
węgierski, hiszpański, słoweński i angielski), a po zamieszkaniu w Żywcu nauczył
się języka polskiego. Dzieci i rodzina wychowywane były w duchu polskim i w szacunku
do kraju, z którym z własnego wyboru związali swój los. Na mocy traktatu pokojowego
z Austrią w
Saint Germain dobra żywieckich Habsburgów w 1919 r. przeszły pod zarząd komisaryczny
państwa polskiego.
W 1921 r. Karol Stefan otrzymał obywatelstwo polskie i rozpoczął starania o odzyskanie
dóbr. Równocześnie poczynił zobowiązania dokonania pewnych darowizn na rzecz
państwa polskiego. Tym sposobem majątek w Lipowej przypadł Instytutowi Hodowlanemu
działającemu pod patronatem Akademii Umiejętności w Krakowie. Na obszarze 10
tysięcy hektarów lasu babiogórskiego funkcjonuje dziś Babiogórski Park Narodowy,
a w podarowanym pałacyku
w Rajczy było wpierw sanatorium dla żołnierzy chorych na płuca, a obecnie mieści
się tam dom pomocy społecznej. W roku 1924 Karol Stefan za poparciem Józefa Piłsudskiego
i dworu hiszpańskiego odzyskał dobra żywieckie.
Żona Maria urodziła 3 córki (Mechtyldę, Eleonorę i Renatę oraz 3 synów Karola
Olbrachta, Leona i Wilhelma. Mehtylda związała swój los z Czartoryskimi, a Renata
z Radziwiłłami. Sprzeniewierzył się woli rodziny Wilhelm, którego ojciec
się wyrzekł, a dobra żywieckie odziedziczył po ojcu jego syn Karol Olbracht (1888-1951).
cdn
Opracował Hieronim Woźniak
