MILÓWKA
Jest to gmina 5-wioskowa, Milówka (około 4 420 mieszkańców), Kamesznica (ok.
2750), Laliki (ok. 600), Szare i Nieledwia) o powierzchni 99 km2 (9 938 ha),
z czego lasy zajmują około 40% powierzchni.
Gminę zamieszkuje
około 10 tysięcy mieszkańców. Przecina ją na część wschodnią i zachodnią rzeka
Soła, tor kolejowy
relacji Katowice-Zwardoń, droga nr 69 relacji Żywiec-Zwardoń i dawny trakt cesarski
relacji Andrychów-Żywiec-Milówka-Laliki-Koniaków. W budowie jest droga szybkiego
ruchu S 69 relacji Zwardoń-Bielsko-Biała, która w przyszłości będzie miała poważny
wpływ na rozwój gmin położonych w dolinie Soły. Po wschodniej stronie Soły ulokowała
się większa część Milówki, zaś po stronie zachodniej pozostałe wsie: Kamesznica,
Laliki, Szare i Nieledwia. Ta ostatnia - dawniej przysiółek Szarego - prawa wiejskie
uzyskała w 1948 r. Jest to typowa gmina górska zlokalizowana w 
Beskidzie Śląskim
(Barania Góra, Sucha Góra) i Żywieckim (Lipowska, Prusów) o rodowodzie wałaskim,
z tradycjami żywieckich wsi zarębnych. Kamesznica, Nieledwia i Szare ulokowały
się w dolinach potoków górskich o tej samej nazwie. Milówka w dolinie Soły, a
Laliki podobnie jak Istebna i Koniaków rozłożyły się na rozległych grzbietach
górskich, co dodaje im uroku i malowniczości, a turystom i wrażliwym na piękno
krajobrazu niesamowite widoki zapierające dech w piersiach. To przy tej drodze
latem spotkać można mieszkańców oferujących przechodniom grzyby i owoce runa
leśnego. Tradycyjnie już, są to tereny bardzo gęsto zaludnione i gęsto zabudowane,
z nadmiarem rąk do pracy. Tradycyjne rolnictwo, hodowla bydła
i owiec upadają niemal z każdym dniem.
Rzadkością są
już codzienne dojazdy do pracy w Żywcu, Bielsku i na Śląsk. Ale tutejsi górale
obdarowani przez naturę
swoistym talentem, od pokoleń wdrażani do ciężkiej i systematycznej pracy, twardzi
i zahartowani, obecnie dobrze wykształceni stawiają przeciwnościom losu skuteczny
opór. Imają się przeróżnych zajęć pozarolniczych. Szczególnie wchodzi w grę handel,
usługi turystyczne, agroturystyczne, hotelarskie, motoryzacyjne, transportowe,
budowlane, tartacznictwo i obróbka drewna, praca w lesie, oświacie i kulturze.
Są też na razie może jednostki, dysponujące firmami o dużych zdolnościach produkcyjnych
i usługowych, zatrudniające po kilkanaście, a często kilkadziesiąt
osób.
Lasy gminne podporządkowane są Nadleśnictwu Węgierska Górka i administrowane
są przez dwa leśnictwa: Prusów i Kamesznica. Leśnictwo w Kamesznicy zlokalizowane
jest w zabytkowym kompleksie pałacowo-parkowym z unikalnym drzewostanem, dawnymi
budynkami dworskimi, stawem dworskim i kaplicą wzniesioną na cześć Teresy Potockiej,
ongisiejszej właścicielki dworu.
Gmina posiada bardzo dobrą infrastrukturę komunikacyjną: kolejową - z możliwością
wyjazdu do Zwardonia i dalej na południe Europy oraz do Żywca i dalej do Bielska,
Katowic, a stamtąd w Polskę i Europę, drogową - na południe przez Rajczę i Koniaków
oraz na północ do Żywca, Bielska, Katowic i dalej. Możliwość podróżowania zapewnia
komunikacja PKS, prywatny transport
busowy i samochodowy. Beznadziejny jest stan nawierzchni dróg bitych, zmora dla
pojazdów i kierowców. Dobrze rozwinięta jest łączność telefonii przewodowej i
komórkowej. W coraz większej ilości domów pojawia się internet.
Władze gminy zadbały o stan rozwoju oświaty od przedszkola po szkołę wyższą.
W każdej wsi znajduje się przedszkole i 6-klasowa szkoła podstawowa. Dzieci uczą
się tam w nowoczesnych i nowocześnie wyposażonych szkołach. Podstawówki we wszystkich
wsiach w gminie wzniesione zostały
po 1950. Są na bieżąco remontowane i modernizowane zgodnie z wymaganiami czasu.
Najnowszym budynkiem szkolnym dysponują Laliki. W gminie jest jedno zbiorcze
Gimnazjum im. Jana Pawła II zlokalizowane w nowo wzniesionym w 2001 roku budynku
w Milówce. Dzieci do gimnazjum dowożone są autobusami szkolnymi. Gimnazjum liczy
18 oddziałów, a uczy się w nich około
520 uczniów z Milówki, Szarego, Nieledwi, Prusowa, Kamesznicy Złatnej. Szkoła
posiada 18 izb lekcyjnych, dużą stołówkę, pracownię komputerową, językową i fizyczno-
chemiczną, bibliotekę, gabinet pielęgniarki oraz sklepik szkolny. Budynek szkoły
jest nowoczesny i funkcjonalny.
W samej Milówce czynne są 2 szkoły ponadgimnazjalne: Liceum Ogólnokształcące
im. Marii Konopnickiej otwarte w 1971 r. i technikum 4-letnie, kształcące w specjalności
technik ekonomista i technik żywienia zbiorowego oraz szkoła zawodowa kształcąca
w zawodach kucharz
i sprzedawca.Akademia Rolnicza w Krakowie ma w Milówce filię kształcącą w specjalności
techniki
i energetyki rolnictwa.
 |
 |
 |
 |
 |
| Prof. Stanisław Szczotka |
J. Dzianisz - lekarz |
Franciszek Kąkol
nauczyciel, inspektor szkolny |
Janina Koczur
działacz ZNP |
Józef Szczotka
wybitny folklorysta |
Działalność kulturalną w gminie organizuje i nadzoruje Gminny Ośrodek
Kultury
z Andrzejem Maciejowskim na czele. Milowiecki GOK pełną garścią czerpie
inspiracje kulturalne z bogatej tradycji swojego regionu. W gminie
funkcjonują: Regionalny Zespól Pieśni i Tańca "Wierchy" im.
J. Szczotki w Milówce, założony w 1971 roku. Kierownikiem jest Andrzej
Maciejowski. Członkami zespołu są uczniowie szkół podstawowych, średnich
i młodzież pracująca. Zespół prezentuje program z regionów: sądeckiego,
górali żywieckich, miasta Żywca i część podmiejską. Dawne tańce, śpiewy
i muzyka składają się na większość programów wykonywanych
w autentycznych strojach, z wykorzystaniem starych instrumentów. Zespół
zdobył uznanie w kraju i za granicą, bierze udział w ogólnopolskich
i międzynarodowych festiwalach. Cieszy się popularnością na koncertach
m.in. w Bułgarii, Czechach, Słowacji, Francji, Szwajcarii, Rosji
i Niemczech.
 |
 |
 |
 |
Feliks Koczur - nauczyciel, poseł
|
J. Tobiasz - kierownik szkoły |
Ks. Wł. Nowobilski |
Irena Zając |
Dziecięcy Zespól Regionalny "Szarotki"
z Kamesznicy założony został w 1979 roku. Kierownikiem zespołu jest
Andrzej Maciejowski. Członkami zespołu są uczniowie szkół podstawowych.
Zespół występował na wielu festiwalach zdobywając główne nagrody
i wyróżnienia w kraju i za granicą. Cieszy się dużą popularnością
wśród publiczności francuskiej, austriackiej, włoskiej, węgierskiej
i słowackiej. Zespół posiada dwie kapele dysponujące tradycyjnymi
instrumentami: baciarską - wakat, heligonka i dziecięcą - skrzypce,
basy oraz instrumenty
pasterskie /róg, piszczała wielkopostna/.
Młodzieżowa Orkiestra Dęta z Milówki powstała w 1968 roku. Kapelmistrzem
orkiestry jest Czesław Szczotka - nauczyciel Państwowej Szkoły Muzycznej
w Żywcu.
Obecnie orkiestra liczy 56 członków - głównie dzieci i młodzież, posiada
sekcję werblistek, mażoretek i markietanek. Bierze udział we wszystkich
przeglądach, uświetnia uroczystości gminne, państwowe i kościelne.
Koncertuje również poza granicami naszego kraju. Repertuar orkiestry
jest bardzo szeroki, obejmuje ok. 200 utworów, począwszy od muzyki
marszowej, rozrywkowej po klasyczną oraz jazzową.
Chór Milowiecki powstał w 1994 roku. Dyrygentem i kierownikiem artystycznym
chóru jest Irena Zając. Chór liczy 48 członków - są to osoby w przedziale
wieku 30-67 lat. W swoim repertuarze chór posiada pieśni uświetniające
różnorodne uroczystości zarówno kościelne, lokalne, patriotyczne, jak
i rodzinne.
Teatr "Awangarda" Liceum Ogólnokształcącego im. M. Konopnickiej
w Milówce, którego kierownikiem jest mgr Tadeusz Motyka swoją działalność
rozpoczął dwanaście lat temu widowiskiem poetyckim "Żyć w jasności".
Członkami teatru są uczniowie liceum. Teatr bierze udział w przeglądach
teatralnych otrzymując wyróżnienia i nagrody oraz uświetnia swoimi
widowiskami święta i rocznice państwowe oraz lokalne.
Koła Gospodyń Wiejskich. Na terenie Gminy Milówka działa 7 Kół Gospodyń
Wiejskich w Kamesznicy, Nieledwi, Lalikach, Szarem, Prusowie oraz dwa
w Milówce. Mają one duże zasługi w kultywowaniu dawnych tradycji i
obrzędów, urządzają m.in. "próbowacki jodła regionalnego",
pokazy przędzenia wełny, darcia pierza oraz organizują różnorodne kursy.
Prezentują swój dorobek podczas różnorodnych imprez na terenie gminy
oraz poza jej granicami.
Zespoły i grupy kolędnicze. Na terenie gminy działają zespoły i grupy
obrzędowe, które liczą średnio około 40 członków każdy. Grupy te w
barwnych strojach prezentują żywe tradycje związane ze Świętami Bożego
Narodzenia i Nowego Roku.
Rodem z Milówki są bracia Łukasz i Paweł Golcowie, dla których żywiecki
folklor i milowieckie tradycje kulturalne były i są inspiracją reprezentowanego
przez nich nurtu muzyki. Mimo odnoszonych sukcesów w kraju i poza jego
granicami nie zapomnieli o swoich korzeniach, czego wyrazem jest częste
muzykowanie w rodzinnej wsi.
 |
 |
 |
 |
S. Porwisz - pierwszy
dyrektor LO w Milówce |
St. Białożyt - nauczycielka
red. „Wspólnoty Milowieckiej” |
A. Maciejowski - wybitny folklorysta |
Paweł i Łukasz Golcowie |
Na terenie gminy znajduje się kilka ważnych i wartościowych obiektów
zabytkowych. Należą do nich w szczególności: wspomniany wcześniej kompleks
dworski w Kamesznicy, dawna rezydencja Potockich, kupiona następnie
przez Habsburgów żywieckich, a po 1945 roku oddana w gestię Lasów Państwowych
Nadleśnictwo Węgierska Górka. Jest to uroczysko, położone na uboczu,
mało znane i nieco zapomniane, ale ze wszech miar godne polecenia miejsce
do historycznej refleksji i zadumy.
W Kamesznicy przy drodze głównej stoi pamiątka z okresu II wojny światowej
- pomnik obelisk poświęcony powieszonym tu rodakom. Na skutek prowokacji i
donosów konfidentów, w lipcu i sierpniu 1943 roku nastąpiły masowe aresztowania
w Kamesznicy, Sopotni Małej i Wielkiej, Węgierskiej Górce i Żabnicy, pod zarzutem
kontaktu z partyzantką i udzielaniem jej pomocy. Wszyscy aresztowani byli przewożeni
do Bielska, a następnie do Mysłowic. Spośród aresztowanych wybrano 21 osób
i publicznie na oczach spędzonych na egzekucję powieszono w dniu 3 września
1943 roku, 10 w Kamesznicy i 11 w Żabnicy. Nazwiska powieszonych wyryte są
na pomniku.
W centrum Milówki przy drodze głównej znajduje się Muzeum "Stara Chałupa".
Jest to XVIII-wieczna chata chłopska, odremontowana i udostępniana turystom.
Do 1992 roku zarządzana była przez Muzeum żywieckie, a od 1992 przez GOK
w Milówce, któremu obiekt został przekazany. Oprócz stałej ekspozycji odbywają
się tu różne imprezy folklorystyczne.
W Szarem i Nieledwi miłośnikom dawnej architektury sakralnej polecam dzwonnice
drewniane, w których wisi sygnaturka używana niegdyś do dzwonienia na Anioł
Pański, odpędzania burz i rozganiania burzowych chmur, a także do obwieszczania
ważnych dla mieszkańców wsi wydarzeń.
W Nieledwi stoi najstarszy na Żywiecczyźnie kamienny obelisk poświęcony zamordowanemu
w bestialski sposób urzędnikowi folwarcznemu z Węgierskiej Górki Marcinowi
Jaszkowi. Morderstwa dokonano w Rajczy w 1688 r., a sprawcą była banda zbójnicka
Martyna Portasza. Fundatorem pomnika była żona zamordowanego.
Godnymi polecenia w gminie są: krzyż grunwaldzki na Cumowej Grapie o ciekawym
rodowodzie oraz cmentarz żydowski nad Sołą przy drodze do Kamesznicy. Milówka
jest punktem wyjścia turystycznego na Halę Boraczą, Lipowską, Rysiankę, na
Suchą Górę i Baranią Górę.
Potrzeby religijne mieszkańców gminy zaspokajają trzy parafie i Ośrodek Duszpasterski
Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Floriana Kiczora Nieledwia. Do najstarszych
należy kościół i parafia Wniebowzięcia NMP w Milówce erygowana w 1625 roku.
Obecny kościół był konsekrowany w roku 1847. Do parafii przynależy kaplica
w Szarem wzniesiona w latach 1985–88, kaplica
św. Antoniego Padewskiego w Milówce wzniesiona w latach 1876–1887.
Do parafii w Lalikach przynależy kościół parafialny Zesłania Ducha Świętego,
murowany, poświęcony w 1987 r. kościół na Pochodzitej, drewniany, poświęcony
w 1948 r. następnie w l. 60. gruntownie przebudowany (atrakcja turystyczna),
kaplica na Pawlicznem (Tarliczne) z roku 1826 gruntownie zmodernizowana w ostatnich
latach.
Parafia Najświętszego Imienia Maryi w Kamesznicy erygowana była w roku 1982.
Nowy kościół konsekrowany został w 1996 r. Do parafii należą też Kaplica na
Grapce MB Szkaplerznej, murowana, poświęcona w 1851 r. i kaplica NMP Królowej
Świata poświęcona w 1984 r. Proboszcz parafii kamesznickiej ks. Władysław Zązel
słynie jako inicjator wesel bezalkoholowych, a ponadto
jest kapelanem Związku Podhalan i na tym polu udziela się bardzo aktywnie.
Na podstawie obserwacji i faktów, które przedstawię, wynika, że Milówka w swoim
obecnym i perspektywicznym rozwoju postawiła na turystykę, wypoczynek i rekreację.
W ubiegłym roku milowicki Rynek zmienił nie do poznania swój wygląd, zachęca
do odpoczynku, spacerów i zakupów. Jak grzyby po deszczu powstają eleganckie
pensjonaty, hotele i pokoje gościnne. Pieknieją posesje. W czterech wsiach
odnotowałem około 750 miejsc noclegowych. Z tego 260 przypada na Laliki, w
siedmiu pensjonatach, 200 na Milówkę, w 11 hotelach i pensjonatach, 180 na
Kamesznicę w 8 pensjonatach i 111 na Szare w trzech pensjonatach.
Gmina zadbała też o modnych dziś rowerzystów górskich. Do ich dyspozycji są
4 ścieżki rowerowe. Dla chętnych do uprawiania sportu stoją otworem boiska
do piłki nożnej, siatkówki i boiska przyszkolne. Miejscowa Rolnicza Spółdzielnia
Produkcyjna, jedna z nielicznych w kraju, kultywuje tradycje wypasu owiec na
halach i polanach leśnych.
Tekst i foto: Hieronim Woźniak
