Gmina Gilowice

Nad Sołą i Koszarawą - nr 6 (181) - rok IX - 15 marzec 2006

Gmina Gilowice

Powierzchnia gminy: 28,19 km2 (2 819 ha), z tego na lasy przypada 642 ha (22%), a na grunty orne 1 626 ha. Jest to mała dwuwioskowa gmina (Gilowice i Rychwałd), zamieszkuje ją ogółem 5710 osób, z tego na Gilowice przypada 4230, a na Rychwałd 1480 osób. W roku 1997 w gminie znajdowało się 1467 zasiedlonych mieszkań. Gęstość zaludnienia: 201 osób na 1 km2 .

W Urzędzie Gminy zatrudnionych jest 20 osób.

Przez Gilowice przepływa rzeka Łękawka, która wraz z dopływami,
w Żywcu Moszczanicy wpływa do Jeziora Żywieckiego. Przez Rychwałd przepływa potok Nawieśnik, który wpływa do Łękawki.
W gminie funkcjonuje Gminny Ośrodek Kultury, Gminna Biblioteka Publiczna, Gimnazjum i Szkoła Podstawowa
w Gilowicach, (Szkoła Podstawowa
w Gilowicach Rozciętej została zlikwidowana z dniem 31 sierpnia 2001 r. Obiekt przeznaczono dla potrzeb Warsztatów Terapii Zajęciowej, które do tej pory mieściły się w SP nr 1 w Gilowicach), Szkoła Podstawowa i Gimnazjum w Rychwałdzie, przedszkola: w Gilowicach i Rychwałdzie, Gminny Zakład Usług Wodnych, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej.

Ośrodki zdrowia w Gilowicach
i Rychwałdzie zatrudniają 4 lekarzy i 3 dentystów i w pełni zaspokajają potrzeby gminy. Ponadto w gminie funkcjonuje
apteka, Urząd Pocztowy, dwie centrale telefoniczne, dwa kółka rolnicze, GS Gilowice – Łękawica i Bank Spółdzielczy w Gilowicach.

Gilowice posiadają wodociąg gminny, na który składają się 2 ujęcia wody „Skotniczyk” i „Rozcięta”, stacja uzdatniania wody, studnia rewizyjna, studnia reduktorowa, sieć rozdzielcza i przesyłowa długości 44 km, przyłącza do 657 domów o długości 28 km o ogólnej wartości niecałe 4 miliony zł. Rychwałd korzysta z sieci wodociągów grawitacyjnych.

Gmina nie posiada oczyszczalni ścieków za wyjątkiem dwóch oczyszczalni przyzakładowych tj. szkoły podstawowej i gimnazjum w Gilowicach
i ośrodka wypoczynkowego „Dwór Rychwałd” w Rychwałdzie. Ścieki domowe gromadzone są w przydomowych szambach.

Gmina zrzeszona jest w między-gminnym związku realizującym program „Ochrona Wód Jeziora Żywieckiego” wspieranym finansowo z funduszów Unii Europejskiej.

Gmina jest udziałowcem Spółki „Beskid” z siedzibą w Żywcu, realizującej segregację odpadów „u źródła”. Segregowane odpady wywożone są na wysypisko śmieci w Żywcu.

Gmina nie posiada dostępu do gazu ziemnego. Istnieje nieograniczona możliwość korzystania z gazu propan-butan w butlach.

W okresie grzewczym 100% obiektów ogrzewanych jest z kotłowni przydomowych opalanych węglem różnego gatunku.

Ze względu na niski stopień zalesienia, stosunkowo - jak na powiat żywiecki - dobre gleby (klasa IVa i IVb), dogodne dla rolnika ukształtowanie terenu i tradycję, Gilowice i Rychwałd zaliczyć należy do wsi rolnych. Jednak ze względu na zbyt duże rozdrobnienie, duże zagęszczenie ludności i szachownicę pól, ziemia ta nie jest w stanie wyżywić i dać utrzymanie prawie 6-tysięcznej społeczności gminy. Struktura gospodarstw rolnych przedstawia się następująco: 570 gospodarstw mieści się w grupie od 1 do 2 ha, 301 w grupie od 2 do 5 ha, 9 w grupie od 5 do 7 ha, 6 w grupie 7 do 10 ha i tylko 3 gospodarstwa powyżej 10 ha. Uprawiane są głównie 4 zboża podstawowe i ziemniaki. Według spisu rolnego z roku 2002 w gminie było 688 szt. bydła, w tym 252 krowy dojne, 128 świń i 13 owiec.

Prawda jest smutna. Jak relacjonuje sołtys wsi ludzie nie uprawiają już pól, bo jest to nieopłacalne. Większość gruntów leży odłogiem. Upadła hodowla. Hodowlą zajmuje się nie więcej jak 15 osób w całej wsi. Są za to ładne i zadbane ogródki przydomowe. Głównym źródłem utrzymania są renty i emerytury, co drugie - górnicze. Część młodych pracuje. Reszta to bezrobotni. Służba rolna kiedyś była, obecnie funkcjonuje tylko Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Żywcu. Zlewni mleka nie było i nie ma. Mleka, masła i sera choćby się go wyprodukowało, nie ma gdzie sprzedać. To co się wyprodukuje idzie na spożycie własne, ewentualnie na zaopatrzenie sąsiadów. Kilku większych producentów odstawia mleko bezpośrednio do mleczarni w Żywcu. Na koniec roku 2001 w gminie zarejestrowanych było 316 bezrobotnych.

Gmina jest prężnym ośrodkiem kultury. Dysponuje domem kultury w Gilowicach i salami widowiskowymi OSP w Gilowicach i Rychwałdzie, a także salą widowiskową GS. Przed wojną kwitł tu amatorski ruch teatralny, od 1911 r. istnieje orkiestra dęta OSP. Od 1963 r. Olimpia Ormaniec prowadzi zespół regionalny „Gilowianka”, w 1986 powstał dziecięcy zespół regionalny „Gronicek”, a w r. 1997 wielopokoleniowy Zespół Regionalny „Dolanie”. Wszystkie te zespoły cenione są w kraju i poza granicami. Do wyróżniających się działaczy na tym polu należą Olimpia Ormaniec, Wanda Hajok i Jan Gąsiorek.

15 lutego 2005 r. na gilowickim cmentarzu został pochowany Władysław Kastelik. Był jednym z najbardziej znanych twórców ludowych Żywiecczyzny. Rzeźbił świątki, postacie historyczne, demony z legend i podań ludowych, a także wiejskie scenki rodzajowe. Zajmował się również plastyką obrzędową. Tworzył szopki, turonie, kozy, gwiazdy kolędnicze i diabelskie maski. W grupach kolędniczych grywał na skrzypcach. Zbierał żywieckie przyśpiewki. Wykonywał ponadto instrumenty ludowe, meble i lamy o regionalnej ornamentyce. Od lat 80. ubiegłego stulecia malował również na szkle. Pisał wiersze i pamiętniki. Miał 86 lat.

Tradycje regionalne gminy kultywuje Towarzystwo Miłośników Gilowic – Oddział Towarzystwa Miłośników Ziemi Żywieckiej, któremu prezesuje Bronisław Sroka. Z inicjatywy Towarzystwa wydana została obszerna monografia wsi Gilowice.

W gminie istnieje 5 klubów sportowych: Parafialny Klub Sportowy „Olimpijczyk”, dwa LKS-y, „Beskid” w Gilowicach i „Krokus” w Rychwałdzie i dwa kluby uczniowskie w szkole w Gilowicach i Rychwałdzie z sekcjami: tenisa stołowego, siatkówki, koszykówki, piłki nożnej, LA i skoków narciarskich.

W Gilowicach jest klubowe boisko do piłki nożnej „Grapa-Park”. Szkoła
i gimnazjum w Gilowicach dysponuje pełnowymiarową salą gimnastyczną
i kompletem boisk do gier zespołowych i urządzenia do uprawiania LA. Przy ośrodku wypoczynkowym „Dwór Rychwałd” znajdują się korty tenisowe
i otwarty basen kąpielowy, a przy ośrodku „Beskidek” basen kąpielowy i mini-boiska. Przy szkole w Rychwałdzie mini-boisko, a przy przedszkolach place zabaw.

Z Gilowic pochodzi mistrz świata w boksie Tomasz Adamek oraz niepełnosprawny alpinista Jan Luber, zdobywca Mont Blanc oraz Kilimandżaro. Zasłużonym działaczem na polu sportu
i kultury fizycznej jest Henryk Pasko.

Z turystycznego punktu widzenia na uwagę w pierwszej kolejności zasługuje Sanktuarium Matki Bożej Rychwałdzkiej, słynne cudami, odwiedzane przez pielgrzymki z odległych nieraz stron. Cudowny obraz jest chlubą i klejnotem Rychwałdu. Bizantyjskie dzieło nieznanego artysty prawdopodobnie z XV wieku, namalowane na lipowej desce o wymiarach 91,5 x 113,5 cm było początkowo własnością magnackiej rodziny Grudzińskich ze Środy Wielkopolskiej. W 1644 roku za namową ówczesnego rychwałdzkiego proboszcza ks. Mazurkiewicza Katarzyna Komorowska, pani na Ślemieniu podarowała go kościołowi w Rychwałdzie. W roku 1965 kardynałowie Stefan Wyszyński i Karol Wojtyła dokonali koronacji obrazu, a w 1995 r. obraz ten towarzyszył Ojcu Świętemu
w czasie Jego wizyty w Żywcu. Wśród ojców franciszkanów, którzy administrują parafią, ogromną popularnością cieszy się o. Grzegorz Franciszek Sroka - zielarz. Jego porady i leki ziołowe są powszechnie znane. Z najdalszych zakątków Polski przybywają ludzie, aby zasięgnąć porad u zakonnika. Ojciec Grzegorz jest osobą bardzo sympatyczną i pozytywnie nastawioną do życia. Uważa, że: ludzie o „usposobieniu apatycznym, zgryźliwym wolniej wracają do zdrowia”.

Wydał „Poradnik ziołowy”, który cieszy się niesłabnącą popularnością wśród czytelników.

Sanktuarium rychwałdzkie upatrzyli sobie żołnierze garnizonu z Bielska-Białej, którzy tu corocznie w dniu 15 sierpnia organizują uroczystości dnia Wojska Polskiego. Podobnie czynią strażacy.

Z Gilowic pochodzi ordynariusz diecezji bielsko-żywieckiej ks. bp Tadeusz Rakoczy.

Innym obiektem godnym polecenia w gminie jest ośrodek wypoczynkowy „Dwór Rychwałd” ulokowany w dawnym dworze Milieskich, zaadoptowanym na cele wypoczynkowe przez kopalnię „Budryk”, zakupionym następnie i prowadzonym przez Kazimierę i Kazimierza Pietyrów z Gilowic. Są tu doskonałe warunki do wypoczynku oraz do organizacji imprez w postaci zjazdów, konferencji, wesel itp. Przy ośrodku basen
i korty tenisowe. W samych Gilowicach obiektem polecanym do zwiedzenia jest zabytkowy drewniany kościół p.w. św. Andrzeja Apostoła przeniesiony tu z Rychwałdu w XVIII wieku. Kościół stoi przy drodze relacji Żywiec – Sucha Beskidzka w samym centrum wsi.

Również w Gilowicach godne polecenia jest gospodarstwo agroturystyczne i ośrodek wypoczynkowy „Beskidek”.

Przy kościele w Gilowicach pomnik poświęcony poległym w I wojnie światowej, a w odległości 1 kilometra w stronę Żywca pomnik powieszonych tu
w 1944 roku Polaków z Podbeskidzia.

Na cmentarzu w Gilowicach znajduje się grób Józefa Beriniego, uczestnika powstania listopadowego i Stanisława Pyjasa z Gilowic, studenta V roku filologii polskiej UJ, zamordowanego
w Krakowie przez funkcjonariuszy MO.

Gmina dysponuje mieniem komunalnym o wartości wg stanu na dzień 31 grudnia 2004 r. 19.575.275 zł w postaci budynków, budowli, gruntów, gruntów pod budynkami, placów, parkingów, przystanków, dróg, mostów, kładek, urządzeń wodociagowych itp. Dochody roczne za rok 2004 z tytułu dzierżawy mienia komunalnego wynosiły 75.391 zł.

Tekst i foto: Hieronim Woźniak

do góry