Czy wiecie że?
Wszystkie opisane tu wydarzenia miały miejsce w 1939 r.
Początkiem 1939 r. przybyła na Ziemię Żywiecką grupa wojsk inżynieryjno-saperskich, aby zbudować 16 bunkrów obronnych w rejonie Milówki i Węgierskiej Górki oraz 4 bunkry na przedpolach Korbielowa i Krzyżowej. Planów nie udało się zrealizować ze względu na krótki okres pracy oraz możliwości techniczne. W rezultacie do końca sierpnia prawie gotowe były do obrony 4 bunkry: "Wędrowiec", "Waligóra", "Wąwóz" i "Włóczęga" w Węgierskiej Górce i 3 bunkry
w rejonie Korbielowa i Krzyżowej.
Z chwilą wybuchu wojny nie były one jednak należycie wyposażone. Brak było łączności telefonicznej, światła, wody, urządzeń wentylacyjnych. Brak było wież obrotowych.
W dniu 1 września na Pilsku zginął przez pomyłkę od kuli polskiej Franciszek Basik wysłany na rozpoznanie na szczyt Pilska. Jego tragiczną śmierć upamiętnia obelisk i krzyż zwany "Krzyżem Basika".
Przed wkroczeniem Niemców, ludność miasta Żywca
i powiatu masowo opuszczała swoje domostwa i uciekała
w kierunku na wschód. Wieczorem 2 września miasto było puste. Pierwsze patrole niemieckie wkroczyły do miasta
3 września o godzinie 15.30.
W tym samym dniu doszło jeszcze do potyczki w Zadzielu, w wyniku której zginęło 15 Polaków i 47 Niemców.
Dla miasta Żywca rozpoczęła się okupacja, która trwała
5 lat, 7 miesięcy i 5 dni. W październiku całe dawne województwo śląskie wcielone zostało do Rzeszy. Z dawnego województwa krakowskiego do Rzeszy wcielone zostały powiaty: bialski i żywiecki w całości i część powiatu wadowickiego po rzekę Skawę na wschodzie. Wchodziły one
w skład rejencji katowickiej, która wraz z rejencją opolską tworzyła od 1941 roku prowincję górnośląską.
Według danych z 1940 r. powiat żywiecki zajmował powierzchnię 1153 km2 i liczył 130277 mieszkańców.
Istniejących 69 gmin zostało podzielonych na 10 okręgów administracyjnych tzw. Amstbezirków. Landratem powiatu żywieckiego został Eugen Hering.
Zniesiono nazwy polskich miejscowości, a Żywiec przemianowano na Saybusch.
Landrat Eugen Hering polecił dokonanie spisu Żydów na Żywiecczyźnie, w wyniku którego zarejestrowanych zostało 1143 osoby. Żydzi żywieccy zostali skupieni w getcie przy ulicy Wesołej i zapędzeni do ciężkich robót publicznych, po czym zostali wywiezieni do getta w Suchej w generalnej Guberni, a stamtąd do obozów koncentracyjnych. Po zakończeniu wojny do Żywca, Milówki, Rajczy i Suchej wróciło zaledwie po kilka osób narodowości żydowskiej.
Już w dniu 10 września 1939 r. zostali zatrzymani pierwsi zakładnicy. Byli to: profesor gimnazjum Walenty Augustynowicz, ks. prałat Jan Satke, kupiec Zygmunt Rotter, wikariusz ks. Tadeusz Jajko. We wrześniu okupant zezwolił na uruchomienie wszystkich szkół w powiecie, ale w dniu 8 listopada wszystkie szkoły ponadpodstawowe zostały zamknięte.
10 listopada Niemcy wzięli 17 zakładników rekrutujących się głównie spośród nauczycieli i miejscowej inteligencji. Aresztowano wówczas: prof. Józefa Namysłowskiego, Jana Leo, Michała Jeziorskiego, nauczyciela i działacza regionalnego, Bronisława Niewiadomskiego, oficera rezerwy, Czesława Mączyńskiego, prezesa TSL, Wiktora Fucika, prezesa KSMM, Franciszka Cyconia Różyckiego, komendanta powiatowego Związku Strzeleckiego, Stanisława Stawowczyka, inspektora Rady Powiatowej, Michała Sapetę, prezesa zarządu Związku Weteranów Armii Polskiej we Francji, Dubowskiego, Stanisława Ostrowskiego, członka zarządu TG "Sokół", Wisińskiego, Okuljara, Lewickiego, Karola Żurka, prawnika, Drohomireckiego, i trzymano ich w więzieniu do 23 listopada. Wielu z nich nigdy nie powróciło do swoich domów, gdyż zostali osadzeni w obozie koncentracyjnym Mathausen - Gusen i tam zmarli.
Polskie przedsiębiorstwa produkcyjne, handlowe i usługowe uległy konfiskacie i przekazane zostały obywatelom niemieckim. Ten sam los spotkał arcyksięcia Karola Olbrachta Habsburga, który mimo nacisków ze strony niemieckiej nie wyrzekł się obywatelstwa polskiego. W listopadzie z inicjatywy studenta UJ Ryszarda Stefka oraz lipowskich chłopów Karola Turczaka i Mieczysława Pawlusa powstała tajna organizacja chłopska "Racławice". Organizacja ta zasięgiem swoim obejmowała powiat żywiecki podzielony ze względów konspiracyjnych na 5 rejonów. Celem organizacji była walka z okupantem, wywołanie powstania i ustanowienie ustroju sprawiedliwości społecznej.
Jesienią 1939 r. Antoni Studencki "Bystry" rodem z Żywca, absolwent AGH w Krakowie, ożeniony i zamieszkały w Mysłowicach, założył w Żywcu Tajną Organizację Niepodległościową (TON). Organizacja ta obejmowała swoim zasięgiem okręg żywiecki (Żywiec, Wadowice, Bielsko, Cieszyn i Zaolzie) i powstały nieco później okręg śląski (Katowice Zachód, Katowice Wschód, Pszczyna, Rybnik).
Redaguje Hieronim Woźniak
