„Tożsamość kulturowa Żywiecczyzny, a jej granice administracyjne”
Taki tytuł nosiła wystawa czynna w salach ekspozycyjnych Starego Zamku w Żywcu w dniach 23 X - 30 XI 2004 r. Wystawa ta, zorganizowana przez Archiwum Państwowe w Żywcu i Zespół Zamkowo-Parkowy, uświetniła konferencję naukową pt. "Żywiecczyzna - pogranicze śląsko-małopolskie" oraz kolejne Dni Otwarte Archiwów Polskich. To podczas konferencji naukowej - 23 X br. - nastąpiło uroczyste otwarcie wystawy z udziałem licznych przedstawicieli władz miejskich, powiatowych i wojewódzkich.
Wybrane ze zbiorów Archiwum Państwowego w Żywcu dokumenty, mapy, plakaty i fotografie obrazowały nie tylko zmiany administracyjne powiatu na przestrzeni dziejów, związki Żywiecczyzny z sąsiadującymi regionami Rzeczypospolitej, ale i jej odmienność kulturową, która pozwoliła zachować własną tożsamość niezależnie od biegu historii.
Ukazano miejscowej społeczności archiwalia najstarsze, ciekawe i nigdy jeszcze nie eksponowane.
Wśród prezentowanych materiałów archiwalnych były więc m.in. fotokopie dokumentów przechowywanych w Muzeum Narodowym w Paryżu, a dotyczące Żywiecczyzny, jak np. "Terminata żywieckich munimentów, które J.M. Pan Komorowski pokazawszy in Anno 1622, tym co na rewidowanie Żywca zesłani byli obiecował oddać do skarbu, gdzieby doszedł z nim kontrakt o kupno Żywca” czy też Listy Mikołaja Komorowskiego do królowej Konstancji przedstawiające zniszczenia w dobrach żywieckich wskutek najazdu Rylskich i zawierające zestawienie inwentarza żywego w folwarkach żywieckich z 1624 r.
Interesująca była również eksponowana kopia dokumentu z 10 IX 1432 r., którego oryginał przechowywany jest obecnie w Bibliotece Jagiellońskiej, a w którym Rada Miejska, ława, cechmistrze i pospólstwo Żywca przyrzeka wypłacać roczny czynsz altaryście w Zatorze, czy też kopia Uniwersału króla Jana Kazimierza do poddanych włości żywieckich wydanego w 1661 r.
Zwiedzający mogli zobaczyć również liczne oryginały cennych, żywieckich dokumentów, takich jak np. "Inwentarz całego hrabstwa żywieckiego ułożony 1712 r. i podpisany przez hrabiego Franciszka Wielopolskiego,
a zawierający powinności, obowiązki i zwyczaje wsi państwa żywieckiego", kontrakt między urzędem gromadzkim, a Obywatelem Żywca mistrzem kunsztu stolarskiego i sznycerskiego Andrzejem Szymonem Pachiewiczem dot. budowy ołtarza w kościele w Łodygowicach z 1804 r., prawo na ispisko i młyn dla Marcina Wilczka
z Ujsół z 1813 r. podpisane i opieczętowane pieczęcią Hrabiego Andrzeja Wielopolskiego - Szambelana Dóbr Państwa Wieprz.
Obok pięknie zachowanych ksiąg protokołów posiedzeń Wydziału Powiatowego w Żywcu i Rady Powiatowej w Żywcu z lat 1888-1938, map administracyjnych powiatu żywieckiego i Żywiecczyzny oraz odcisków pieczęci miasta Żywca i miejscowości powiatu z różnych okresów historycznych do ciekawostek należała niewątpliwie oryginalna mapa polan w dobrach państwa Wieprz przy Żywcu J.W. Andrzeja Wielopolskiego z 1815 r.
Dosyć bogato reprezentowany okres okupacji hitlerowskiej, kiedy to Żywiecczyzna została wcielona do Rzeszy, obrazowały nie tylko mapy i plakaty niemieckich władz okupacyjnych, ale i przechowywane w zbiorach Archiwum Państwowego
w Katowicach liczne fotografie terenów Żywiecczyzny, obrazujące ludność naszego regionu niekiedy właśnie ze swą odmiennością kulturową.
Do ciekawostek należał Dziennik ogłoszeń dla ludności powiatu żywieckiego
z 1919 r. zawierający rozporządzenie dot. plebiscytu na Spiszu i Orawie oraz formalności związanych z przeprowadzaniem tegoż plebiscytu dla ludności uprawnionej do głosowania, a przebywającej na terenie naszego powiatu, wraz z interesującymi materiałami plebiscytowymi. Wystawę uzupełniały fotografie różnych regionów Żywiecczyzny, wśród których pozwolę sobie wymienić fotografię otwarcia Zapory w Porąbce w 1931 r., zdjęcie rodziny Kuklów - właścicieli Okrajnika z 1900 r., czy też
fotografię grona nauczycielskiego i dzieci ze szkoły w Łodygowicach również z roku 1900.
Mam nadzieję, że wystawa ta po raz kolejny przybliżyła mieszkańcom Żywiecczyzny jej historię i ukazała urok przeszłości tkwiący w starych dokumentach archiwalnych.
Bożena Husar
