Kościół w Gilowicach p.w. św. Andrzeja Apostoła
Kościół zlokalizowany jest w centrum wsi przy drodze głównej. Po wybudowaniu murowanego kościoła w sąsiednim Rychwałdzie w roku 1756, stary drewniany kościół rozebrano, przewieziono
i postawiono na nowo w Gilowicach, bez wieży, która nadawała się tylko na opał. Wieżę oddzielnie stojącą dobudowano później. Całością prac przy przeniesieniu i montażu kościoła kierował miejscowy cieśla Marek Luber. Przez około dwa wieki kościół gilowicki pozostawał kapelanią rychwałdzką bez stałego księdza.
W 1880 przyznano Gilowicom etat stałego księdza - ekspozyta proboszcza w Rychwałdzie. W drugiej połowie XIX wieku przebudowano sklepienie kościoła na łukowe - pozorne kołyskowe. Starą polichromię zatynkowano, przez co kościół stracił walor stylistyczny. W 1901 roku odeskowano dzwonnicę, a w 1908 okryto ją gontami, przez co pojemność kościoła została zwiększona. W latach 1902-1906 roku przy pomocy miejscowych rzemieślników dokonano renowacji wyposażenia kościoła (ołtarz główny i ołtarze boczne, konfesjonały), oraz podmurowania butwiejących belek. W 1912 nie konsultując się z konserwatorem zabytków pokryto dach eternitem, by w dwa lata później na kategoryczne żadanie konserwatora z Krakowa powrócić na nowo do pokrycia gontami. Przy okazji pokrycia przebudowano wejście do kościoła, nad którym usytuowano specjalną wnękę do wygłaszania kazań. Wyremontowano także drewnianą podłogę w kościele zastąpioną w 1917 roku płytkami ceramicznymi. Wokół kościoła podniesiono i poszerzono soboty, zaś od strony południowej dobudowano babiniec, wyburzony w 1933 roku. W 1917 roku kościół został wymalowany przez Józefa Stopę z Makowa Podhalańskiego kosztem 3 200 koron. W czasie pierwszej wojny światowej urząd konserwatorski w Krakowie uchronił zabytkowe dzwony przed ich konfiskatą przez władze austriackie na cele wojenne. Gilowicki kościół posiada zatem dwa najstarsze w okolicy dzwony: Andrzej z roku 1535 i Jan z roku 1584. W 1921 roku wymieniono stare organy rodem z Rychwałdu, na nowe, poddane gruntownej renowacji w latach 70. ubiegłego stulecia.
W 1925 r. w Gilowicach po przeszło 200 latach ponownie erygowana została parafia. W 1933 roku przedłużono nawę kościelną, co wymagało odsunięcia dzwonnicy o 6 metrów. Operacji tej podjęli się gilowiccy cieślowie, a pracę wykonali nocą, by uniknąć ciekawskich gapiów. W latach 50. XX stulecia kościół został zelektryfikowany i zradiofonizowany. Prymitywne obie te instalacje wymienił na nowe proboszcz ks. Duniewski. W roku 1982 cieśle z Podhala okryli kościół
i dzwonnicę nowymi gontami.
Kościół gilowicki jest ogrodzony drewnianymi łatami wspartymi na murowanych słupach. Na dziedziniec prowadzą dwie stylowe drewniane bramy. Przed sobotami stoi najstarszy zabytek kościoła - kamienna chrzcielnica o wysokości 102 cm. Kościół jest pod stałą troską plebanii, parafian
i miejscowych władz gminnych.
Informacja bibliograficzna. Opracowano na podstawie: „Monografia Gilowic” Racibórz Gilowice 2000 r.
Tekst i foto: Hieronim Woźniak
