Kraje o których się mówi "Afganistan" (relacja własna)
Kraj, który jest w centrum uwagi światowej opinii publicznej, kraj nieobliczalnych talibów, którzy szerzą fanatyzm religijny
i terror nie mający nic wspólnego z islamem. Kraj, na którego terenie przetrzymywany jest prawdopodobnie najgroźniejszy terrorysta świata Osama bin Laden. Poznajmy Afganistan z innej strony, kraj o ciekawej historii, kraj pięknych bezkresnych górskich krajobrazów, ciekawych zabytków, jednocześnie kraj biedny, nękany wojnami i terrorem.
Afganistan jest krajem wyżynno-górskim, położonym na przeciętnej wysokości 900 do 1200 m n.p.m. Wyżyna ta ma skłony w kierunkach południowo-zachodnim i północnym. Niejako kościec tej wyżyny stanowią wysokie góry, będące przedłużeniem kompleksu najwyższych gór świata - Himalajów, Karakorum, Kunlun, Pamiru i wschodniego Hindukuszu. Góry te rozciągają się wachlarzowato od Pamiru w kierunkach: zachodnim, południowo-zachodnim i południowym. Od najdalszych krańców wschodnich kraju aż prawie po zachodnie granice ciągną się liczne łańcuchy gór Hindukuszu i Paropamis. Wysokie góry, wyżyny z licznymi dolinami i niedostępnymi wąwozami tworzą praktycznie nie do zdobycia naturalne fortyfikacje w wypadku działań wojennych, o czym miała się przekonać w najnowszej historii kraju armia sowiecka, która po 10-letniej wojnie musiała się wycofać. Ponad milion zabitych Afgańczyków i kilkanaście tysięcy żołnierzy sowieckich oddało życie w niewiadomo jakiej sprawie, bo żadne rządy po tej tragicznej wojnie nie zrobiły nic dla tego kraju, a były poligonem wąskiej grupy fanatyków i ich interesów. W wojnie tej właśnie Amerykanie wspomagali partyzantów afgańskich, dzisiaj ta pomoc obróciła się przeciwko samym Amerykanom. Afganistan nękają wojny wewnętrzne. Po obaleniu rządów talibów, sytuacja z pomocą Amerykanów i sił międzynarodowych (w tym Polski) ustabilizowała się, ale daleko jest do pełnej demokracji i spokoju. Wszystkich przybywających tu nurtuje pytanie: czy kiedykolwiek zapanuje tu ład i porządek bez obcych wojsk i w poszanowaniu demokracji? Cierpią niewinni, biedni ludzie, biedni, bo pozbawieni cywilizacji, szkolnictwa, opieki zdrowotnej, pracy i pożywienia. Wciąż do kraju z łatwością przedostają się grupy terrorystów, kwitnie handel narkotykami, przemyt broni. Wiele obszarów kraju jest wciąż zaminowanych, czego dowodem jest tysiące spotykanych tu kalek, także dzieci, kobiet, starców. Psychika Afgańczyków jest odmienna od psychiki narodów europejskich. Jest ona często bardziej jednokierunkowa, prostolinijna, uczciwsza, a jednocześnie okrutniejsza i nieraz bardzo brutalna. Więcej ostrych cięć, mniej małych, a niemniej śmiertelnych ukłuć! Afgańczycy są skołowani, łatwowierni, zwłaszcza jak coś się robi
w imię wiary, islamu.
Z historii Afganistanu
Historia Ariany, krainy ciągnącej się od starożytnego Oxusu, dziś Amudarii, poprzez płaskowyż środkowy aż po rzekę Indus, jest bardzo stara. Sięga ona X wieku przed naszą erą. Pierwsze zapiski dotyczą założyciela dynastii Aspa, władcy Lahr-Aspa - "pana śmigłych koni". W okresie panowania dwóch jego synów, Weszt-Aspy i Guszt-Aspy, około 1000 lat temu przed naszą erą, pojawił w Arianie twórca nowej religii Zaratustra, zwany z grecka Zoroastrem. Urodził się on w prastarym mieście Balh. Podbój terytorium dzisiejszego Afganistanu przez Aleksandra Macedońskiego był jednym z najważniejszych wydarzeń w historii tego kraju. Baktryjscy ariowie poznali wówczas kulturę helleńską i zbliżyli się do niej, dotarła do nich grecka filozofia, sztuka, nauka. Ich wpływ pozostał aż do czasu podboju przez rozszerzający się zwycięsko w VII w. n.e. islam. Pierwszy atak Arabów na terytorium Afganistanu, a jak go wówczas nazywano - Chorasanu, zaczął się w 23 roku nowej ery muzułmańskiej, to znaczy w 645 r. n.e., za kalifatu Othmana. Jednakże nie potęga militarna Arabów odegrała zasadniczą rolę w podboju kraju, lecz przenikanie religii muzułmańskiej z jednej, a wewnętrzne walki z drugiej strony. Rosła potęga imperium kalifów obok państewek Chorosanu, wchłaniając Persję, zagrażając Cesarstwu Bizantyjskiemu. Hasła nowej religii - pojednania, równości, wolności - wywoływały przewrót wewnętrzny, wypierając dotychczasową kulturę grecko-buddyjską i resztki pradawnych mitów. Wracamy do historii nieco nowszej o zapędach Wielkiej Brytanii, carskiej Rosji i Niemiec o terytoria afgańskie w XIX w., gdzie kraj ten staje się terenem wpływów i apetytów trzech mocarstw, co skończyło się wojnami i utarczkami politycznymi. Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z Afganistanem już w 1927 roku. Następuje współpraca Afganistanu z Indiami, ZSRR, Chinami i krajami arabskimi. Od 1946 roku Afganistan jest członkiem ONZ. Stolicą państwa jest Kabul, obecnie miasto zniszczone, o wielkich kontrastach dawnych pałaców i dzielnic biedoty. Z zachowanych zabytków warto wymienić znajdujące się w Kabulu: mauzoleum króla Muhammeda Nadir Szacha, meczet Szach Meduszam Hedai nad rzeką Kabul, pałac królewski z pawilonem Salam Chana i salą przyjęć, starą część miasta na stokach Koh-i-Asamaj, w Heracie (pięknym historycznym mieście): Dżamija Masdżid, cmentarz Gozer-Goh, ruiny pałacu Indżil (prowincja Herat) czy najwspanialszy z zachowanych zabytków mauzoleum Chazrati Alego, czwartego kalifa islamu w mieście Mazar-i-Szarif. Zachwycają domy i mieszkania wykute wprost w skałach! Afganistan został nazwany w latach sześćdziesiątych przez fachowców ONZ "krajem przyszłości", ostatnio jak i w przeszłości jest nękany przez wojny. Jaki będzie kiedyś? - czas okaże.
Edward Poskier
Foto z archiwum autora
