50 lat „PILSKA” - TKB - estrada w Żywcu
Obszerniejszą relację z tegorocznego TKB w Żywcu oraz w innych miejscowościach Podbeskidzia zamieścimy w następnym numerze NSiK. Gdy piszę te słowa zbliża się półmetek wielkiego święta folkloru na Podbeskidziu.
W pierwszych czterech dniach festiwalu zafascynowały mnie dwa występy, o których szerzej napiszę. Jubileuszowy koncert zespołu Pilsko i Rapa Nui Tumu Henua - egzotyczny zespół z Wysp Wielkanocnych (Chile) na Pacyfiku.
Na obu tych koncertach widownia wypełniona była po brzegi i pękała w szwach. Wyspiarze zaimponowali widowni urodą tancerek i tancerzy, oryginalnymi
skąpymi strojami, żywiołowością, gracją i obyciem na scenie.
Pilsko zaś to 50-letnia tradycja, bijące serce Ziemi Żywieckiej, piękny strój mieszczek żywieckich, gracja żywieckiego poloneza oraz żywiołowa muzyka i taniec górali żywieckich - potomków wałaskich pasterzy.
Pod koniec lat 90. upadła znana w kraju i na świecie Spółdzielnia Przemysłu Ludowego i Artystycznego, a wraz z nią zachwiał się Regionalny Zespół Pieśni
i Tańca "Pilsko" - chluba Ziemi Żywieckiej. W 1996 roku z zespołu odeszli: Tadeusz Maślanka, Maria Bohun i Maria Zuziak - filary zespołu. Brak przywódcy, muzyka i choreografa jakim był Tadeusz Maślanka doprowadził do zawieszenia działalności zespołu w roku 1999. Rolę syndyka masy upadłościowej albo inaczej likwidatora dawnego "Pilska" przejął Zbigniew Marcisz, który zabezpieczył, przechował i nie dopuścił do dewastacji i grabieży tego, co pozostało po starym zespole. Aby umożliwić dalszą działalność w nowych warunkach ekonomicznych utworzył wspólnie z członkami zespołu "Pilska" Towarzystwo Wspierania i Promowania Sztuki Ludowej, które objęło patronat nad zespołem. W kilkanaście miesięcy później były tancerz zespołu "Pilsko" Witold Mojżeszek zaproponował Marciszowi reaktywowanie zespołu - na początek jako zespołu dziecięcego, który - puszczając w niepamięć kilkunastomiesięczną przerwę - kontynuuje tradycje Pilska. Zespół liczy dziś około 50 młodych tancerzy i śpiewaków i zapisał już w kronikach "Pilska" pierwsze swoje sukcesy krajowe: Złota Katedra - Rybnik 2003, udział w Święcie Gór w Nowym Sączu w 2003 r., drugie miejsce w przeglądzie zespołów dziecięcych w Wiśle w 2004 r. Koncertowali już na Ukrainie,
a za największy sukces poczytują sobie pobyt w Rzymie w styczniu 2004 i trzykrotne tam spotkanie z Ojcem Świętym Janem Pawłem II.
A skoro złoty jubileusz to naszym obowiązkiem jest sięgnąć pamięcią nieco wstecz i przypomnieć przynajmniej ważniejsze wydarzenia i ludzi, którzy byli kreatorami sukcesów zespołu. Zaczęło się w 1954 roku, kiedy to warszawska "Cepelia" zaleciła zarządowi spółdzielni w Żywcu utworzenie zespołu regionalnego. Wkrótce powstał 40-osobowy zespół, którego kierowniczy trzon stanowili: Karol Kaczyński, J. Nowotarski (tańce miejskie), Weronika Łańska (1914-1969) z Krzyżowej - tańce góralskie, Franciszek Januszyk (1891- 1965) - chór. W 1960 do zespołu zaangażowany został w charakterze akompaniatora Tadeusz Maślanka i choreografii Maria Romowicz (1919-1990).
W latach 1967-70 kiedy to kierownictwo artystyczne przejął
T. Maślanka, konsultantem zespołu był Kazimierz Bogucki, a instruktorem pomocniczym długoletnia członkini zespołu Maria Bohun - zespół odnosił największe sukcesy i był najlepszym zespołem cepeliowskim w Polsce. W latach 1970-74 pod nieobecność T. Maślanki (wyjazd do Ameryki) kierownictwo artystyczne przejął Władysław Koźbiał. Od 1974 r. do 31 stycznia 1996 r. kierownictwo artystyczne, choreograficzne i muzyczne pełnił ponownie Tadeusz Maślanka, a instruktorem zespołu była Maria Zuziak. W kapeli grali autentyczni górale z Jeleśni - Antoni Suchoń (prymista)
i Wojciech Majerz. Na szczególną uwagę zasługuje Feliks Jankowski (1926-1994), wybitny instrumentalista ludowy, dudziarz i producent tego instrumentu.
Pierwszy wyjazd zagraniczny do Como we Włoszech w 1962 roku na Międzynarodowy Festiwal Zespołów Artystycznych zakończył się zdobyciem pierwszego miejsca. „Pilsko” wielokrotnie zdobywało złote i srebrne "Ciupagi" na Międzynarodowym Festiwalu Ziem Górskich w Zakopanem. Zespół występował niemal we wszystkich krajach europejskich w USA i Kanadzie. Koncerty "Pilska" prezentowane były w telewizji polskiej, a także w telewizjach w Belgii, Niemczech, Finlandii, Turcji, Francji, Hiszpanii i Szkocji. Zespół uczestniczył w nagraniach filmów fabularnych
i oświatowych. Za popularyzowanie kultury naszego regionu uhonorowany został licznymi nagrodami i odznaczeniami. Ukoronowaniem 40-letniej działalności "Pilska" był pobyt zespołu w Watykanie i audiencja u Ojca Świętego w okresie od 4-14 stycznia 1995 r. Wówczas to artyści - górale zaprosili Ojca Świętego do Żywca. Obietnica została spełniona 22 maja tego samego roku. Wówczas to w drodze powrotnej papa mobile zatrzymał się przy ulicy Handlowej, gdzie stało "Pilsko", a jego przedstawiciele Maria Zuziak i Janusz Krynicki wręczyli papieżowi 75 róż
z okazji Jego 75. urodzin.
O społecznej i kulturotwórczej roli zespołu świadczy jego program, na który składały się suity: żywiecka - "Bal mieszczan żywieckich", góralska: "Tańce, muzyka i pieśni górali żywieckich", krakowska: "Tańce, muzyka i śpiew krakowiaków zachodnich" i "Jasełka Góralskie".
Zespół na przestrzeni 50 lat dał około 1400 koncertów, w tym ponad 200
w samym Żywcu. Przez zespół w ciągu minionych 50 lat przewinęło się ponad 2000 osób, a związek małżeński zawarło pomiędzy sobą 40 par.
Zespoły regionalne są najlepszą szkołą kształcenia kadr instruktorskich. Większość bowiem działaczy i instruktorów folklorystów na Żywiecczyźnie wywodzi się z takiej właśnie szkoły.
Jednym z nich jest Witold Mojżeszek, jego żona Elżbieta i dzieci, które już
w zespole śpiewają i tańczą. Tym sposobem, miejmy nadzieję, posługując się strofami pieśni Adama i Andrzeja Niedobów "Szumi jawor, szumi", w Beskidach "nigdy nie zaginie góralsko muzyka, góralskie granie i śpiewanie”.
Co do planów na przyszłość Witold Mojżeszek zdradził mi, że w pobliżu swojego domu buduje dla potrzeb zespołu salę prób i magazyny na sprzęt i stroje.
Tekst: Hieronim Woźniak, zdj. H. Woźniak oraz z kroniki zespołu „Pilsko”
