PORADNIA PSYCHOLOGICZNO – PEDAGOGICZNA w ŻYWCU "Zaburzenia Emocjonalno - Motywacyjne u Dyslektyków"
U niektórych dzieci dyslektycznych można zaobserwować objawy zaburzeń emocjonalnych, motywacyjnych lub w zachowaniu. Mogą one być przyczyną niepowodzeń szkolnych u tych dzieci, częściej jednak są ich następstwem. Niechęć do nauki, kłamstwa, ucieczki z lekcji często wiążą się z przykrymi doświadczeniami dziecka dyslektycznego. Potocznie uważa się, że dzieci takie źle się uczą z powodu lenistwa, niechęci, czy też złej woli. Tymczasem, szczegółowa analiza problemów szkolnych tych dzieci pozwala stwierdzić, że zależność ta jest odwrotna. Dzieci te nie chcą się uczyć, ponieważ problemy, na jakie napotykają w trakcie nauki wywołują u nich przykre stany emocjonalne. Można powiedzieć, że dyslektycy wchodzą w pętlę błędnego koła, gdzie przykre doświadczenia związane z trudnościami w opanowaniu umiejętności czytania, poprawnego pisania itd., są jeszcze bardziej wzmacniane u nich przez brak osiągnięć w szkole, a to z kolei powoduje zaniżenie ich samooceny. Niska samoocena oraz brak wiary w możliwość odniesienia sukcesu w nauce i w szkole zwiększają u nich jeszcze bardziej niechęć do nauki i w ten sposób koło się zamyka. Jeśli pętla taka trwa przez czas dłuższy może prowadzić do pojawienia się u dzieci dyslektycznych różnego rodzaju zaburzeń.
Stałym elementem sytuacji szkolnej ucznia jest ocenianie jego postępów. Ocena przekazywana jest uczniowi nie tylko poprzez stawianie mu stopni, ale przede wszystkim jest wyrażana opisowo przy pomocy słów. Ta ostania określa stosunek nauczyciela do osiągnięć dziecka. Należy pamiętać, że ocena pozytywna sprzyja rozwojowi dziecka, wzmacnia go oraz daje mu poczucie sukcesu, zaś negatywna niesie ze sobą przykre odczucia i może obniżać realne możliwości ucznia. W miarę nabywania przykrych doświadczeń uwidaczniają się u dzieci dyslektycznych zaburzenia sfery emocjonalnej, obserwowane jako poczucie braku bezpieczeństwa, lękliwość czy też poczucie mniejszej wartości. Wszystko to jest efektem niemożności sprostania wymaganiom szkolnym. Dzieci takie stają się nieśmiałe, lękliwe i niepewne, co ujawnia się szczególnie w sytuacjach stresowych np. podczas odpytywania nie potrafią udzielić sensownej odpowiedzi, mimo że są do lekcji przygotowane. Mogą też, przeciwnie wystąpić u nich przejawy agresji i złości. Dzieci dyslektyczne mogą przeżywać te uczucia częściej i intensywniej oraz mają trudności z ich prawidłowym wyrażaniem. Gwałtowne wybuchy złości przyjmują u nich formę ataku słownego czy fizycznego na inną osobę lub formę niszczenia przedmiotów. Czasem dziecko kieruje złość na samego siebie np. poprzez zadawanie sobie bólu. Charakterystyczne dla tych zachowań jest to, że przyczyna wywołująca wybuchy gniewu, czy złości jest z punktu widzenia obserwatora nieadekwatna do siły reakcji dziecka. Wymienione zaburzenia powodują u dzieci dyslektycznych pojawienie się obok problemów związanych z nauką również problemów wychowawczych..
Dziecko dyslektyczne z powodu trudności w nauce lub kłopotów wychowawczych uzyskuje nadal słabe oceny na tle swoich „normalnych” kolegów. W efekcie jeszcze bardziej spada jego samoocena i zwiększa się poczucie niemożności, co może prowadzić do zaburzeń zachowania (tj. zahamowań, apatii, agresji, postaw aspołecznych itd.), zaburzeń nerwicowych, fobii szkolnych lub objawów psychosomatycznych (np.: moczenie się, jąkanie, bóle brzucha lub głowy, wymioty itd.). Nasilenie tych objawów zależy od wieku dziecka i przyjmuje różne formy. U dzieci z klas 0 – II dominują zaburzenia emocjonalno - motywacyjne jako skutek niepowodzeń szkolnych. Wśród dyslektyków z klas III – IV zwiększa się procent dzieci z reakcjami nerwicowymi lub z fobią szkolną. Natomiast od klasy V obserwuje się u uczniów wyraźny wzrost przeróżnych form protestu, reakcji agresywnych lub nieakceptowanych społecznie form zachowania.
Opisane wyżej zaburzenia trudno jest zlikwidować u dyslektyków bez usunięcia podstawowych przyczyn powodujących trudności w opanowaniu przez nich umiejętności czytania, poprawnego pisania itd. Konieczne jest, zatem jak najwcześniejsze rozpoznawanie i usuwanie tych przyczyn, aby zapobiec dalszym znacznie poważniejszym konsekwencjom niepowodzeń szkolnych u dzieci dyslektycznych.
Więcej informacji na ten temat można uzyskać korzystając z literatury:
* B. Kaja - Zarys terapii dziecka, WSP, Bydgoszcz 1995
* B. Zakrzewska - Koncepcja procesu reedukacji uczniów z trudnościami w czytaniu i pisaniu WSRP, Siedlce 1994
* M. Szurmiak - Podstawy reedukacji uczniów z trudnościami w czytaniu i pisaniu, WSiP, Warszawa 1987
* T. Opolska, -Pokonujemy trudności w czytaniu i pisaniu, CMPP-P, Warszawa 1997
* W. Brejnak, K,J, Zabłocki - Dysleksja w teorii i praktyce, PTD, Warszawa 1999
Pedagog Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej
w Żywcu mgr Magdalena Motyka
