Mapa Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego z 1563 roku
Mapa Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego wraz z częścią Ziemi Pszczyńskiej to najstarszy obraz kartograficzny tego terenu. Autorem niezwykle starannie, jak na XVI wiek, wykonanej mapy był Stanisław Porębski, herbu Kornicz, żyjący w latach ok. 1529-1581. Ten ziemianin, poeta, wykształcony na uniwersytecie w Padwie, pełnił w latach 1550-1563 urząd podstarosty oświęcimsko-zatorskiego. Mapę zadedykowaną staroście tych księstw, Zygmuntowi Myszkowskiemu, opracował prawdopodobnie na podstawie materiału zebranego podczas podróży oraz przeprowadzonych wywiadów, o czym świadczą niedokładności lokalizacji niektórych miejscowości. Jest możliwe, że korzystał przy tym z pomocy najwybitniejszego polskiego kartografa XVI wieku Wacława Grodeckiego, pochodzącego z Grodźca koło Bielska. Mapę wydrukowano w 1563 roku w Wenecji. Prezentowana reprodukcja pochodzi z atlasu Orteliusza, przechowywanego w Oddziale Kartograficznym Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie.
Mapa obrazuje obszar dwóch śląskich księstw: oświęcimskiego i zatorskiego, które zostały w XV wieku wykupione przez królów polskich. Księstwo oświęcimskie w 1457 roku wukupił Kazimierz Jagiellończyk, a zatorskie w 1494 roku Jan Olbracht. Jednak nie zaznaczono na mapie żadnych granic. Ukształtowanie terenu oznaczono metodą kopczykową. Uwzględniono tereny zalesione oraz hydrografię.
Konfrontując mapę, tylko samej Żywiecczyzny, z dzisiejszą rzeczywistością łatwo zauważyć brak proporcji w długościach rzek (np. Soły i Koszarawy), a także w odległościach pomiędzy miejscowościami. Zaznaczono też nieprawdopodobny przebieg rzeki z Łodygowic przez Pisarzowice, a nie uwzględniono pokaźnej rzeki Żylicy. Jest to niewątpliwie wynik błędnych informacji wykorzystanych przez autora.
Poza miastem Żywcem naniesiono na mapę istniejące już na Żywiecczyźnie miejscowości: Sporysz (mylna lokalizacja), Łodygowice, Stary Żywiec, Muszczanicę, Ślemień, Międzybrodzie i Porąbkę.
Józef Pszczółka
