Lussin Grande - zimowa
rezydencja Habsburgów cz.II
Decyzje Rady Miasta Lussin Grande z posiedzenia odbywającego się
w dniu 30 czerwca 1885 r. przekazane zostały Karolowi Stefanowi przez
poselstwo złożone z dwóch przedstawicieli władz miejskich pod przewodnictwem
naczelnika Budinicha. Poselstwo to zostało bardzo serdecznie przyjęte
w rezydencji arcyksięcia, który przyjął z godnością zaszczytny tytuł
Honorowego Obywatela Lussin Grande. Znany wiedeński malarz H.Klein
był autorem albumu stanowiącego oprawę do dyplomu - Uroczystego Aktu
Nadania Honorowego Obywatelstwa. Przedstawiał on banderę C.K. floty
z arcyksiążęcą koroną i dystynkcjami kapitana korwety. Pod nimi widniała
dedykacja:
WASZEJ CESARSKIEJ I KRÓLEWSKIEJ WYSOKOŚCI NAJJAŚNIEJSZEMU ARCYKSIĘCIU
KAROLOWI STEFANOWI
Cesarskiemu Arcyksięciu Austrii, Węgier, Czech itd. Księciu Złotego
Runa, odznaczonemu Wielkim Krzyżem Wieży i Miecza królestwa Portugalii,
Hiszpanii, Odznaczonemu za zasługi dla Korony przez władcę Czarnogóry
Daniła I, Cesarsko - Królewskiemu kapitanowi korwety.
Społeczeństwo tego oto miasta, świętymi obowiązkami związanego z
najwyższym Cesarskim Domem Austrii , w przykazaniu nieustającej wierności
w każdych, najcięższych czasach i wydarzeniach, szczerze wdzięczne
za okazaną wielką łaskę i korzyść ze strony najjaśniej panującego,
z drugiej strony usprawiedliwionym objęte podziwem dla Sławnej osoby
Waszej Cesarsko-Królewskiej Wysokości, Szanownemu przedstawicielowi
sławnej Habsburskiej Dynastii dla dostojeństwa naszej bohaterskiej
Marynarki Wojennej, z wielkim ogólnym zadowoleniem przyjęło decyzję
Waszej Wysokości o osiedleniu się w tym mieście. Szczególnie objęte
jest głęboką wdzięcznością za honor i wartości wynikające z faktu
tego dla całej społeczności.
Wyrażając te uczucia wszystkich mieszkańców, Rada Miasta na zebraniu
odbytym 30 czerwca 1885 roku jednogłośnie i uroczyście ogłosiła:
Waszą Cesarsko-Królewską Wysokość HONOROWYM OBYWATELEM wiernego miasta
Lussin Grande
Urzędowe przedstawicielstwo wyraża nieskończoną wdzięczność za miłościwe
przyjęcie, które Wasza Wysokość była łaskawa okazać na wieść o decyzji
zebranych. Wdzięczność swą okazują niżej popisani.
Na najwyższe ręce Waszej Cesarsko-Królewskiej Wysokości dyplom ten
składamy, prosząc o przyjęcie go jako dowodu najgłębszego i wiecznego
szacunku tego miasta oddającego się do dyspozycji Waszej Wysokości
prosząc o wsparcie i potężną ochronę. Waszej Cesarsko-Królewskiej
Wysokości uwielbienie i przywiązanie składa Przedstawicielstwo Urzędu
Lussin Grande 30 czerwca 1885 roku: Przewodniczący Rady - Simeon
Letnich Rycerz szeregu Franciszka Józefa, Przedstawiciele Zebranych
- Marco P.Sopranich, Giovanni C. Steffich, Simeone Budinich Francisco
R.Stuparich, Sekretarz Rady - Pietro A.Leva.*
Dyplom uroczyście wręczył naczelnik miasta S.Budinich wraz z przedstawicielami
władz miejskich w dniu 13 listopada tegoż roku. W dowód wdzięczności
dla takiej decyzji władz lokalnych Karol Stefan wspaniałomyślnie
objął pieczę nad starą wieżą kamienną, będącą ważnym historycznym
pomnikiem dla miasta. Wieża ta była w dawnych czasach ważnym elementem
obrony portu i miasta przed inwazją Uskokov (uchodźców z krajów zajętych
przez Turcję). Wieża ta w chwili obecnej jest siedzibą miejscowego
Muzeum, prezentującego historię regionu, jego tradycje jak również
fotografie i pamiątki z czasów pobytu w tym mieście rodziny arcyksiążęcej.
Tu również można zobaczć i przeczytać powstałe w tamtych czasach
wiersze na temat pobytu w Lussin Grande Karola Stefana Habsburga.
Są one dowodem powszechnego szacunku jakim otaczano osobę arcyksięcia.
Zachowały się miejscowe piosenki ludowe w języku włoskim jak również
chorwackim traktujące o ważnym dla tej małej społeczności gościu.
W roku 1886 Karol Stefan ukończył przebudowę zakupionego przezeń
pałacu położonego w dzielnicy Św. Piotr zwanej w języku potocznym
PODJAVORI na stoku wzgórza Kalvarija. Pałac, zwany "Wartsee",
był przestronnym, dwupiętrowym budynkiem świetnie wyposażonym, gwarantującym
wygodę i komfort arcyksiążęcej rodzinie. Wokół pałacu, w przeciągu
roku urządzono park w układzie tarasowym z wielką ilością różnorodnych
drzew, krzewów i kwiatów. Urządzono rozległe trawniki. Do dziś, spacerując
po parku można podziwiać zachowany zabytkowy układ tarasów oraz wspaniałe
gatunki śródziemnomorskich drzew i krzewów tworzących niepowtarzalny,
magiczny wręcz klimat. Podziwiać można zabytkowe już dziś okazy:
agaw, cedrów, sosny czarnej, sosny alpejskiej cyprysów, sekwoi, wawrzynu,
palm, eukaliptusów, i wielu wielu innych fascynujących roślin.
Do nawadniania roślin wykorzystywano wodę ze stale czynnej, 15 metrowej
studni wydrążonej jak głosi napis na jej obmurowaniu w 1763 r. Wodę
ze studni gromadzono w specjalnie wybudowanym zbiorniku, z którego
ją rozprowadzano. W zbiorniku tym woda się podgrzewała, następnie
dzięki zainstalowanym w budynku obok pompom rurami doprowadzano ją
na najwyższe tarasy parku, skąd płynęła na niżej położone tarasy
zasilając rośliny i trawniki. Ostatnie prace w parku ukończono w
roku 1890 . Projekt parku jak i jego wykonanie realizowane były pod
ścisłym nadzorem arcyksięcia Karola Stefana, odpowiadać musiały jego
wymaganiom. W owym czasie Karol Stefan planował również budowę nowego
pałacu na najwyższym tarasie parku. Zamiaru tego nie zrealizował.
Związawszy się z Lussin Grande, Karol Stefan starał się angażować
w rozwiązywanie problemów jego społeczności. W 1886 roku brał udział
wraz z naczelnikiem miasta - Symeonem Budinichem w opracowaniu statutu
oraz powołaniu "Stowarzyszenia dla Rozwoju i Zalesienia Lussin
Grande" Propagowało ono i pomagało w budowie i modernizacji
sieci miejscowych dróg, budowie nadmorskiej promenady wzdłuż falochronu,
od plaży "Kriśka" do głównego portu. Stowarzyszenie to
stanowiło bardzo ważny czynnik w rozwoju miasta.
Ciekawymi dokumentami minionej historii są eksponowane w miejscowym
kościele parafialnym pw. Św. Antoniego trzy marmurowe tablice związane
z rodziną Habsburgów. Największa z nich związana jest "Ku pobożnej
pamięci" z wydarzeniem z dnia 10 maja 1899 roku kiedy to w tym
oto kościele córki arcyksięcia - Eleonora i Renata przyjęły sakrament
Pierwszej Komunii Świętej. Jednocześnie tablica ta upamiętnia moment
zawierzenia całej rodziny Sercu Jezusowemu. Następna, datowana na
6 maja 1899 roku poświęcona jest Marii Teresie Habsburg. Mówi ona
o oddaniu pod opiekę osoby arcyksiężnej wraz córkami opiece Św. Antoniego
patrona kościoła.
Ostatnia, z dnia 25 marca 1902 roku poświęcona Karolowi Olbrachtowi
- pierworodnemu synowi arcyksięcia, który w tym dniu i w tym kościele
przyjął sakrament Pierwszej Komunii Świętej. Wszystko co piękne przemija.
Zapomnieniu uległa historia losów Habsburgów na tej pięknej wyspie.
To co odkryliśmy jest zapewne tylko fragmentem większej całości.
Mamy nadzieję, iż stanie się to przyczynkiem do dalszych badań i
poszukiwań. A warto to czynić na miejscu, dla wspaniałego klimatu,
przepięknych zabytków i wspaniałego miejscowego wina. Mamy nadzieję
tu powrócić.
Grażyna i Dariusz Piotrowscy
* Cytaty związane z albumem pamiątkowym poświęconym nadaniu Honorowego
Obywatelstwa zaczerpnęliśmy z broszury opracowanej przez lekarza
reumatologa i balneologa dr Gorana Ivaniševića "Nadvojvoda Karl
Stephan u Velom Lošinju" wydanej w 2000 roku.
Pocztówka: Puda&Kubica
