Zabytki Iraku zagrożone
W ferworze zmagań wojennych i zafascynowania powodzeniem
wojsk alianckich w Iraku, pragnę zwrócić naszym czytelnikom uwagę
na historyczne znaczenie tych terenów. Dzieci szkolne w polskim systemie
edukacyjnym naukę historii zaczynają w zasadzie od starożytnego Egiptu.
W podręczniku do klasy piątej, o historii krajów wschodu są tylko
3 zdania, w tym wzmianka o jednym z cudów świata starożytnego, słynnych
ogrodach królowej Semiramidy na dachu pałacu królewskiego w Babilonie.
A przecież ziemie położone w dolinie Tygrysu i Eufratu - dawna Mezopotamia
czyli Międzyrzecze były kolebką naszej cywilizacji. Może właśnie przy
okazji wojny w Iraku warto o tym przypomnieć. Na tym terenie już 5
tysięcy lat p.n.e. na przestrzeni kilku tysięcy lat powstawały i upadały
takie potęgi jak państwo Sumerów, Babilonia, Asyria, państwo Hetytów
i inne. Tu zmagali się z obcymi potęgami Aleksander Macedoński, a
później tereny te opanowywali Rzymianie, a po upadku imperium rzymskiego
Arabowie. I już jesteśmy blisko współczesności, bo Arabowie to Islam,
a 77% Irakijczyków to wyznawcy Islamu. W XIII wieku zawitali na te
tereny podobnie jak do nas do Polski, Mongołowie (Tatarzy). Podobnie
jak u nas złupili kraj, a przede wszystkim zniszczyli system irygacyjny
do tego stopnia, że nie mógł się z tego upadku prędko podźwignąć.
Naukowcy z całego świata, w tym polscy archeologowie pomni zniszczeń
zabytków w "wojnie w Zatoce Perskiej" w 1991 roku zwrócili
się do dowództwa amerykańskiego o łaskawe potraktowanie zabytków.
"Irak jest kolebką wielkich cywilizacji, tu znajdziemy początki
pisma, medycyny, astronomii i innych ścisłych dziedzin dzisiejszych
nauk, nie pomijając narodzin rolnictwa czy wynalezienie koła!"
- motywowali uczeni. Prośby archeologów zostały uwzględnione przez
naczelne dowództwo sił zbrojnych USA. Pentagon spotkał się z archeologami
i innymi naukowcami aby omówić szczegóły właściwej i skutecznej ochrony
zabytków irackich podczas trwającego tam konfliktu. Jak zapewniły
władze Pentagonu, na swoich mapach celów irackich wyraźnie zaznaczył
około 4000 najbardziej zagrożonych stanowisk archeologicznych! Mało
tego archeolodzy ze Stanów Zjednoczonych, Kanady, Wielkiej Brytanii,
Belgii i Niemiec zaoferowali swoją pomoc w późniejszym odbudowaniu
muzeów czy sprowadzeniu skradzionych podczas wojny zabytków archeologicznych.
Jak było naprawdę przekonamy się po wojnie. Bo skoro dochodziło w
tej wojnie do samobójczych ataków bombowych, mogło przez pomyłkę oberwać
się również zabytkom i stanowiskom archeologicznym, a jak donosiła
prasa rabusie po zdobyciu Bagdadu i innych miast irackich nie szczędzili
także muzeów. "Wierzę, że obie strony konfliktu w Iraku mają
na uwadze znaczenie znajdujących się tam zabytków. Wiem, że dowództwa
brytyjskie i amerykańskie posługują się szczegółową mapą uwzględniającą
stanowiska archeologiczne" - powiedział prof. Ryszard Mazurowski.
Jego zdaniem, nie można jednak wykluczyć przypadkowych zniszczeń.
Według profesora Mazurowskiego z Instytutu Archeologii Uniwersytetu
Warszawskiego, wieloletniego uczestnika prac wykopaliskowych na terenie
Iraku oraz graniczącej z nim Syrii, byłaby to "niepowetowana
strata, tym bardziej, że są to zabytki nie tylko Iraku, ale całego
świata". Obecnie profesor czeka na odpowiedni moment, by wznowić
trwające od 1999 roku prace archeologiczne w regionie. Prof. Mazurowski
uważa, że drugim zagrożeniem, obok działań militarnych, są handlarze
dziełami sztuki i miejscowa ludność, która dla zdobycia środków do
życia może rabować unikalne dzieła sztuki. I jak się okazuje miał
rację. Największe osiągnięcia cywilizacyjne Międzyrzecza przypisuje
się Sumerom. Sumerowie jak później Ateńczycy tworzyli pierwsze państwa
- miasta. Stolicą i najważniejszym ośrodkiem był Ur (miejsce narodzin
Abrahama). Innymi ważnymi miastami były: Uruk, Kisz, Lagasz i Niniwa
gdzie odnaleziono 20 tysięcy tabliczek glinianych zapisanych pismem
klinowym. Udoskonalili system gospodarczy. Mezopotamia Sumerów były
to państwa miasta rządzone przez kapłanów (teokracja). Sumerowie wynaleźli:
koło do wozu, koło garncarskie, ceramikę. Budowali wodociągi i domy
z cegieł. Budowali oni również kompleksy militarno-spichlerzowo-świątynne
(mogły one pełnić również funkcje ratusza, które nazywały się zikkurat.
Budowla taka była w kształcie piramidy, po której schodził bóg (Marduk).
Sumerowie posługiwali się pismem piktograficznym, które później przerodziło
się w pismo klinowe. Wytapiali brąz ze stopu miedzi i cynku. Dzięki
obserwacjom astronomicznym wprowadzili, kalendarz, w którym rok dzielił
się na 12 miesięcy i miał 354 dni (co jakiś czas dodawano kilka dni
aby wyrównać rzeczywisty bilans czasu. Rozwinął się również handel
(sięgał aż do Indusu), dla którego potrzeb ujednolicono system miar
i wag, oni to stworzyli tzw. liczbowy system sześćdziesiętny, którym
w szczątkowej formie posługujemy się do dziś. Zauważ podzielność liczby
sześćdziesiąt i takie wielkości jak kopa, tuzin, mendel itp. W Sumerii
powstała święta księga "Opowieść o Gilgameszu" będąca pierwowzorem
dla wielu opowieści biblijnych.
Około roku 2000 pne Sumerów zwyciężyli Amoryci. Stworzyli oni jedno
państwo, Babilonię, którego stolicą był Babilon. Około roku 1770 pne
na tronie Mezopotamii zasiadł Hammurabi. Opracował on bardzo surowy
kodeks kar, zwany kodeksem Hammurabiego (oko za oko, ząb za ząb).
Hammurabi był władcą despotycznym (absolutnym) lecz z dobrze rozwiniętym
systemem administracyjnym. Po śmierci władcy stolica podupada. Około
1500 pne do Babilonii docierają Indoeuropejczycy. Tworzy się kilka
mniejszych państewek, między innymi Asyria.
Asyria położona była w północnej Mezopotamii (obecnie północny Irak),
między rzekami: Tygrys oraz Wielki i Mały Zab, istniała od początku
II tysiąclecia do ok. 605 p.n.e. Centrum Asyrii znajdowało się w okolicy
obecnego Mosulu. Główne miasta: Aszur (pierwotna stolica państwa),
Niniwa, Kalchu (obecnie Nimrud), Dur Szarrukin (obecnie Chorsabad).
Hieronim Woźniak
