Herby szlachty żywieckiej.
Herby, chorągwie, flagi, pieczę
cie, to symbole państw, księstw,
rodów szlacheckich, a także miast, gmin, powiatów i województw. Pewną odmianą herbów w dobie współczesnej są loga firm i instytucji szeroko reklamowane w środkach masowego przekazu. Symbolami w postaci kolorowych flag, emblematów posługują się dziś kluby sportowe, organizacje i partie społeczne i polityczne oraz różnego rodzaju stowarzyszenia jak np. Czerwony Krzyż, którego symbol znany jest każdemu człowiekowi na całym świecie.
W minionym okresie PRL owskim symbolika tego typu podporządkowana została ideologii, a przeszłość i
tradycja traktowana była wybiórczo. W heraldyce wystąpiła wyraźna stagnacja. Co prawda jako jedno z nielicznych państw socjalistycznych zdołaliśmy uchronić hymn i orła jako nasze narodowe godło, ale musieliśmy mu zdjąć koronę z głowy, bo było to sprzeczne z panującą ideologią.
Herb Żywca ocalał i nie został poprawiony, albowiem piastowski orzeł w nim występujący, akurat korony na głowie nie posiada. Ponieważ po roku 1989 w Polsce nastąpił swojego rodzaju renesans heraldyki, sądzę, że nie od rzeczy będzie poświęcić temu tematowi trochę miejsca na łamach naszego dwutygodnika.
Chociaż herby szlacheckie w naszej polskiej rzeczywistości praktycznie przeszły już do historii, a Żywieczyzna
przez kilka ładnych wieków była wielkim latyfundium magnackim, warto przypomnieć symbole herbowe tych rodów, chociażby ze względu na toczący się proces sądowy pomiędzy spadkobiercami Alicji i Karola Olbrachta, a browarem żywieckim o bezprawne posługiwanie się herbem rodowym Habsburgów na materiałach reklamowych browaru.
Żywiec i okolice na przestrzeni kilku wieków znajdowały się we władaniu rodziny Skrzyńskich, Komorowskich, królewskiej rodziny Wazów, Wielopolskich i Habsburgów. Położone na peryferiach Żywca Łodygowice, Sucha, a przez niedługi okres czasu także Rycerka i Rajcza znalazły się również we władaniu innych jeszcze rodów szlacheckich. Pierwowzorem herbów rodowych szlachty była tarcza rycerska, w starożytnym Rzymie skórzana, a potem metalowa mająca chronić wojownika przed uderzeniami przeciwnika w walce. Z biegiem czasu straciła ona swe pierwotne praktyczne znaczenie, została przeniesiona na papier, pieczęcie, sygnety i mury jako symbol danego rodu. Do dziś posługujemy się powiedzeniem "Z nią albo na niej", które to słowa wypowiadała matka synowi spartańskiemu wyruszającemu na wojnę.
Elementami herbu są: tarcza herbowa (kartusz), korona, hełm,labry (ozdoby hełmu), klejnot, płaszcze, podpory tarczowe. U dostojników państwowych wystąpią też insygnia władzy (np. laska marszałkowska, czy buława hetmańska), rzadko w Polsce spotykane ordery i dewizy.
Osobnym problemem są barwy herbowe. Obowiązują tu określone reguły i hierarchia barw. Podstawowymi barwami w heraldyce są w kolejności ważności: kolor złoty (żółty), srebrny (biały), czerwony, niebieski i czarny. Stosowane i dopuszczalne są inne kolory lub faktury czarno białe.
Podstawowym elementem herbu jest tarcza herbowa (kartusz). Ma ona różny kształt, jednak dominującym jest ten oparty na trójkącie. Tarcza stanowi pole herbu. Jej kształt ulegał ewolucji historycznej w zależności od epoki i kraju w jakim powstał. Stąd mówimy o tarczy gotyckiej, renesansowej czy barokowej oraz włoskiej, francuskiej czy angielskiej. Pole tarczy może być jednolite lub podzielone na mniejsze pola. Jest ono wypełnione godłem - elementem podstawowym herbu.
Godło jest to wizerunek umieszczany na tarczy herbowej. Godła występują pod przeróżnymi postaciami. Do najczęściej spotykanych zaliczamy elementy roślinne jak np. lilie, kwiaty itp., zwierzęta - najczęściej lwy, orły, sokoły, ciała niebieskie i znaki zodiaku, symbole religijne jak np. krzyże, różnego rodzaju przedmioty takie jak np. broń, topory, podkowy. Często godłem są różnego rodzaju figury geometryczne. Jeżeli pole herbowe podzielone jest na więcej pół mniejszych, wówczas mamy do czynienia z herbami złożonymi. Powstały one w wyniku podziałów, związków małżeńskich, nadań itp.
Stronę opr. Hieronim Woźniak
