Z dziejów ołówka.
W średniowieczu używano do pisania ołowiu, cyny i srebra - materiałów, które pozostawiały jedynie cienką kreskę. W okresie renesansu pojawił się ołówek woskowy. W 1500 roku w Anglii do pisania na papierze używa się grafitowych sztyfcików. Jest to pierwsza odnotowana wzmianka o pojawieniu się ołówka w Europie. W połowie XVI wieku Anglicy uzyskali z kopalń grafitowych w Borrowdale w Cumberland, nowo odkryty materiał piśmienny "molibdenit". W 1565 roku lekarz z Zurichu zaprojektował drewniany ołówek, Konrad Gesner wspomina o nim jako o grocie grafitowym (ołówek). 1662 rok - norymberczyk Friedrich Stadler oficjalnie ogłasza się producentem ołówków i wyrabia w swojej manufakturze tzw. wkładki Bley, które są osadzone za pomocą opracowanej technologii w drewnianej obsadce. Jest to grafit wydobywany w Bawarii i Czechach. Stadler idąc naprzód oferuje oprócz ołówków tradycyjnych drewnianych także nowość! - wykręcane metalowe modele kieszonkowe, a także takie nowinki jak ołówki podwójne z grafitem na jednym końcu a czerwoną kredką na drugim oraz dla bogatych klientów obsadki z kości słoniowej. Stadler bez wątpienia stworzył przemysł ołówkowy. Należy wspomnieć, że ołówki Stadlera były z wkładami z czystego grafitu.
Konkurencja nie próżnuje
W roku 1790 w Paryżu Nicolas Jacques Conte i Austriak Joseph Hardtmuth, po wcześniejszych próbach, opracowali nową technologię i uruchomili produkcje własnych ołówków. Nowe opracowane przez nich wkłady były drobnoziarniste i pisały bez zadrapań. Stopień twardości można było uzyskać poprzez zróżnicowane mieszanie w różnych proporcjach grafitu i glinki, co pozwoliło im pierwszym na świecie na produkcję różnych typów ołówków, dzieląc je ogólnie na miękkie i twarde. Wkłady były teraz mocno wklejane w obie połowy drewnianego trzonka, co po raz pierwszy wymagało temperowania ołówka, ołówki stale unowocześniano. Dobór specjalnych gatunków drewna, kolorystyka trzonków, wytwórcy zaczęli sygnować i znaczyć swoje ołówki. Powstawały na ołówkach reklamy, różne pomocne oznaczenia, pojawiały się ołówki gadżety, surveniry itp. Także ołówek dostosowuje się do odpowiednich profesji. Na rynki wchodzą ołówki kopiowe-chemiczne, używane w rachunkowości, ołówki kreślarskie różnych typów, ołówki stolarskie (płaskie), kosmetyczne (kredki) itp. Rozwija się produkcja akcesoriów jak: różnych temperówek, etui, gumek do wymazań, pojawiają się piękne opakowania ołówków z blachy, zdobionych kartonów, drewna, tworzywa, rozwija się reklama ołówków. Pochodną produkcją rozwijającą się wraz z ołówkiem są kredki z wymyślną gamą kolorów i odcieni z kolorem białym, srebrnym, złotym włącznie. Produkuje się ołówki i kredki o różnej grubości i długości, nie raz w zestawach kilkudziesięciu odcieni!. Wreszcie pojawiają się praktyczne ołówki automatyczne z wymiennymi wkładami z tulejką do ostrzenia. Produkcja ołówków dynamicznie rozwija się na całym świecie, najbardziej znane firmy to z Czech, Niemiec, Francji, Austrii i Chin, które zalały swymi ołówkami świat. Firmy Stadler, Hardtmuth, Bohemia Works, Conte na trwałe zapisały się w dziejach produkcji ołówków. Jednak klasyczny ołówek w drewnianej formie z wkładem grafitowym pozostał do dziś i chyba zostanie z nami na długo!
Polski ślad
Nie sposób nie wspomnieć o polskim akcencie w temacie ołówków, czyli o Fabryce Ołówków St. Majewskiego założonej w 1889 r. w Pruszkowie. Ołówki i kredki tej firmy zdobywały nagrody między innymi na Wystawie Światowej w Paryżu w 1935 roku. Firma była zaliczana do europejskiej czołówki, na jej wyrobach wychowało się kilka pokoleń Polaków. Imponująca była oferta St. Majewskiego, piękne opakowania, pudełeczka z blachy, drewna, wymyślne etui oraz firmowe akcesoria!. Firma istnieje do dzisiaj. Mamy się czym pochwalić i możemy być dumni z polskiej tradycji w tym temacie!
Edward Poskier
Foto: z archiwum autora.
